english


faniMani


Spis treści
Wspólna przestrzeń - wspólne decyzje
Ład przestrzenny i zrównoważony rozwój ? podstawy planowania przestrzennego
W kierunku zrównoważonego rozwoju miast
Hierarchia w planowaniu przestrzennym
Gdzie i kiedy mogą być podejmowane prace budowlane lub inne działania inwestycyjne?
Jakie podmioty biorą udział w opracowaniu planu miejscowego?
Czym jest i jak powstaje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego?
Dlaczego udział mieszkańców w planowaniu przestrzennym jest tak ważny?
Czym jest partycypacja społeczna w planowaniu przestrzennym?
Jakie korzyści daje dialog?
Żeby decydować, trzeba wiedzieć jak
Materiały źródłowe wykorzystane w publikacji
Wszystkie strony

Hierarchia w planowaniu przestrzennym

Podstawowym aktem określającym proces planowania i gospodarowania przestrzenią w Polsce jest ustawa z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ustawa przez cały okres obowiązywania podlegała wielu korektom i modyfikacjom. Jej przepisy wyznaczają obowiązujące zasady kształtowania polityki przestrzennej przez organy administracji publicznej oraz określają podział zadań i kompetencji między szczeblami i jednostkami administracji publicznej w zakresie planowania przestrzeni oraz omawiają podstawowe akty prawne systemu planistycznego.

Hierarchiczność dokumentów planistycznych wiąże się z hierarchicznością władz w Polsce. Taki spójny układ ma gwarantować ład przestrzenny i realizację podstawowych celów polityki przestrzennej na wszystkich poziomach zarządzania. Zaś polityka przestrzenna jest rozumiana jako celowe oddziaływanie władz publicznych na rozmieszczenie wszelakich funkcji i przestrzenne różnicowanie dynamiki ich rozwoju oraz na użytkowanie i zagospodarowanie terenów przez wszystkie osoby prawne i fizyczne. Formułowanie polityki przestrzennej polega na określeniu celów, sposobów i środków jej prowadzenia, a jej realizacja przebiega przez stanowienie i stosowanie prawa oraz podejmowanie działań gospodarczych - w tym zwłaszcza inwestycyjnych, w różnych dziedzinach. Polityka przestrzenna formułowana i realizowana jest w układzie wielopodmiotowym i wieloszczeblowym.

Decyzje podejmowane na każdym ze szczebli muszą być zgodne z decyzjami szczebla nadrzędnego, które mają również pierwszeństwo realizacji. Schemat postępowania w tym przypadku określić można więc jako pionowy lub ?od ogółu do szczegółu". Równie ważna jest jednak współpraca pozioma, a więc między jednostkami na jednakowym poziomie władzy i kompetencji planistycznych.

Wszystkie opracowania planistyczne, niezależnie od szczebla administracji, na którym są tworzone, powstają na bazie dokumentów strategicznych. Na poziomie kraju dokumentem takim jest Strategia Rozwoju Kraju, która określa cele i priorytety rozwoju oraz warunki, które ten rozwój powinny zapewnić. W ostatnich latach powstało w Polsce około 500 strategii związanych z różnymi okolicznościami czy doraźnymi potrzebami, z czego 95% wylądowało na półkach i tam skończyło swój żywot.

Najwyżej w hierarchii aktów planistycznych państwa znajduje się koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, która określa ramy kształtowania polityki przestrzennej państwa. Koncepcję przestrzennego zagospodarowania kraju - zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - sporządza minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, biorąc za podstawę cele zawarte w takich rządowych dokumentach strategicznych jak Strategia Rozwoju Kraju oraz w dziewięciu strategiach zintegrowanych. Zgodnie z ustawą koncepcja ma także uwzględniać zasady zrównoważonego rozwoju kraju w oparciu o przyrodnicze, kulturowe, społeczne i ekonomiczne uwarunkowania.
Celem strategicznym Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju do 2030 roku (KPZK 2030) przyjętej przez Radę Ministrów jest efektywne wykorzystanie przestrzeni kraju i jej zróżnicowanych potencjałów rozwojowych do osiągnięcia: konkurencyjności, zwiększenia zatrudnienia i większej sprawności państwa oraz spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej w długim okresie.

wprzestrzen wdecyzje10

KPZK 2030 kładzie szczególny nacisk na budowanie i utrzymywanie ładu przestrzennego, ponieważ decyduje on o warunkach życia obywateli, funkcjonowaniu gospodarki i pozwala wykorzystywać szanse rozwojowe. Koncepcja formułuje także zasady i działania służące zapobieganiu konfliktom w gospodarowaniu przestrzenią i zapewnieniu bezpieczeństwa - w tym powodziowego.

KPZK ? zgodnie z wymogami art. 47 ustawy, określa uwarunkowania, cele i kierunki zrównoważonego rozwoju kraju oraz działania niezbędne do jego osiągnięcia, a w szczególności:

  • podstawowe elementy krajowej sieci osadniczej, z wyodrębnieniem obszarów metropolitalnych,
  • wymagania z zakresu ochrony środowiska i zabytków, z uwzględnieniem obszarów podlegających ochronie,
  • rozmieszczenie infrastruktury społecznej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym,
  • rozmieszczenie obiektów infrastruktury technicznej i transportowej, strategicznych zasobów wodnych i obiektów gospodarki wodnej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym,
  • obszary problemowe o znaczeniu krajowym, w tym obszary zagrożeń wymagających szczegółowych studiów i planów.

W oparciu o rozmieszczenie powyższych elementów określa się m.in. obszary inwestycji celu publicznego o znaczeniu krajowym, co wiąże się z ich zarezerwowaniem na te inwestycje. Oznacza to, że w dokumentach planistycznych niższego rzędu ? w planach wojewódzkich, studiach gminnych i planach miejscowych, tereny na których planowane są krajowe inwestycje publiczne nie mogą być przeznaczone na inny cel. W ten sposób realizowana jest hierarchiczność systemu planowania przestrzennego.

Według KPZK 2030 symptomami braku ładu przestrzennego w Polsce są m.in.:

  • na poziomie kraju ? postępująca fragmentacja systemów przyrodniczych i degradacja krajobrazów kulturowych,
  • na regionalnym i subregionalnym ? niekontrolowana suburbanizacja, rozpraszanie się zabudowy wiejskiej oraz brak koordynacji zabudowy wzdłuż głównych dróg,
  • na poziomie lokalnym ? niska jakość przestrzeni publicznych, chaos w formach zabudowy i architekturze zespołów urbanistycznych, niedostateczny poziom wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną terenów urbanizowanych i wiejskich.

Pełny tekst, streszczenie oraz mapy KPZK 2030 opublikowane zostały na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju: http://www.mir.gov.pl

Na poziomie regionalnym sporządza się wojewódzki plan zagospodarowania przestrzennego, który jest wyrazem polityki przestrzennej województwa. Sporządza go marszałek województwa, a uchwala sejmik.

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym stanowi, że do zadań samorządu województwa należy kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej w województwie, w tym uchwalanie planu zagospodarowania przestrzennego województwa, w którym należy uwzględnić ustalenia zawarte w:

  • koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju,
  • programach branżowych zawierających zadania rządowe, służące realizacji inwestycji celu publicznego o znaczeniu krajowym, o których mowa,
  • dokumentach przyjętych przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Radę Ministrów, właściwego ministra lub sejmik województwa zgodnie z ich właściwością służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych, zawartych w stosownych rejestrach i programach, a także wskazuje obszary przewidziane do ich realizacji.

Ustalenia planu wojewódzkiego są aktem kierownictwa wewnętrznego województwa, nie mogą więc być podstawą do wydawania jakichkolwiek decyzji. Wiąże on władze województwa, a także inne podmioty przy realizacji polityki przestrzennej. W systemie zarządzania województwem plan zagospodarowania województwa pełni przede wszystkim funkcję stanowiącą, która polega na określeniu obszarów, na których będą realizowane zadania wynikające z programów rządowych oraz inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym ustalone w dokumentach przyjętych przez Sejm RP, Radę Ministrów, właściwego ministra i sejmik województwa oraz na uzgadnianiu w tym zakresie gminnych studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Oprócz ustaleń wojewódzkiej strategii rozwoju w planie wojewódzkim powinny być uwzględnione przede wszystkim:

  • podstawowe elementy sieci osadniczej województwa i ich powiązań komunikacyjnych oraz infrastrukturalnych, w tym kierunki powiązań transgranicznych,
  • system obszarów chronionych, w tym obszary ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego, ochrony uzdrowisk oraz dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej,
  • rozmieszczenie inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym,
  • obszary problemowe wraz z zasadami ich zagospodarowania oraz obszary metropolitalne,
  • obszary wsparcia,
  • obszary szczególnego zagrożenia powodzią,
  • granice terenów zamkniętych i ich stref ochronnych,
  • obszary występowania udokumentowanych złóż kopalin.

Przynajmniej raz w kadencji sejmik województwa ma obowiązek wykonania oceny stanu zagospodarowania województwa. Jeśli w wyniku przeprowadzonej oceny zostaną zidentyfikowane różnice między ustaleniami planu a rzeczywistym stanem zagospodarowania, to należy dokonać aktualizacji planu. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa nie ma wyznaczonego terminu ważności.

Na potrzeby planu sporządza się opracowanie ekofizjograficzne oraz przeprowadza strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko, przedstawioną w formie prognozy oddziaływania na środowisko.

Funkcjonujący w Polsce system planowania i zagospodarowania przestrzennego oparty jest na konstytucyjnej zasadzie decentralizacji zadań publicznych, czego konsekwencją jest przyznanie gminom władztwa planistycznego, czyli prawa samorządu do kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej na danym terenie. Władztwo planistyczne obejmuje również prawo do uchwalania gminnych opracowań planistycznych, do których, na mocy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zalicza się: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.

Dokumentem określającym politykę przestrzenną gminy jest studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (studium). Studium jest usystematyzowaną inwentaryzacją dotychczasowego zagospodarowania przestrzennego gminy, połączoną z ogólną koncepcją jego przekształcenia i jest tworzone dla całego obszaru w granicach administracyjnych gminy. Studium uchwalane jest przez radę gminy ? jako forma realizacji obowiązku prowadzenia polityki przestrzennej przez samorządowe władze lokalne. Stąd sporządzenie i uchwalenie studium jest obowiązkowe.

Studium nie posiada jednak rangi przepisu prawa miejscowego ? zatem nie jest prawem, ale zobowiązaniem władzy lokalnej do działań zgodnie z wyznaczonymi kierunkami. Zawiera jednak ustalenia wiążące przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (art. 9. ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym) oraz elementy regulacyjne w postaci lokalnych zasad zagospodarowania.

Studium zawiera informacje:

  • związane ze stanem istniejącym, czyli diagnoza aktualnej sytuacji społeczno ? gospodarczej i uwarunkowań jej rozwoju, dającą rozpoznanie obiektywnych okoliczności rozwoju,
  • określające kierunki rozwoju przestrzennego i zasady polityki przestrzennej, czyli podstawowe reguły działania w przestrzeni przyjęte przez samorząd lokalny.

Co najmniej raz w okresie kadencji rady gminy przeprowadzana jest ocena aktualności studium i planów miejscowych. W tym celu wójt/burmistrz lub prezydent dokonuje analizy zmian w zagospodarowaniu gminy, ocenia postępy w opracowaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i opracowuje program ich sporządzania w nawiązaniu do ustaleń studium z uwzględnieniem decyzji dotyczących zadań rządowych i zadań samorządu województwa oraz wniosków o sporządzenie lub zmianę studium i planów miejscowych.

wprzestrzen wdecyzje11

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest podstawowym narzędziem planistycznym w systemie prawnym zagospodarowania przestrzennego w Polsce, czyli stanowi prawo miejscowe. W wiążący sposób ustala przeznaczenie terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określa sposoby zagospodarowania i warunki zabudowy.

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest deklaracją, którą podejmuje lokalna społeczność, sama dla siebie ustalając zasady i reguły dotyczące sposobu zagospodarowania przestrzeni.

Zakres ustaleń planu miejscowego określa art. 15 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Uchwalając plan gmina podejmuje decyzje dotyczące m.in.:

  • wyznaczenia obszarów wyłączonych z zabudowy,
  • parametrów i wskaźników, takich jak maksymalna i minimalna intensywność zabudowy, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, maksymalna wysokość zabudowy, minimalna liczba miejsc do parkowania,
  • zasad dotyczących ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego, dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, zasad obsługi komunikacyjnej i inżynieryjnej.

Ograniczenia w zagospodarowywaniu wynikają przede wszystkim z innych przepisów obowiązujących na obszarach objętych planem, m.in. z występowania na danym terenie form ochrony przyrody lub zabytków, z ograniczeń związanych z bliskością lotniska, autostrady itp. Uwarunkowania te przytacza się jako już obowiązujące wyraźnie zaznaczając, że wskazanie ich w planie miejscowym ma charakter wyłącznie informacyjny.

Dokument, jakim jest plan miejscowy, ma charakter opracowania kompleksowego, które z jednej strony porządkuje wszystkie wpływające na dany obszar uwarunkowania, a z drugiej strony stanowi ukonkretnienie wizji, w jaki sposób ma przekształcać się dany teren w przeciągu najbliższych lat.

Horyzont czasowy obowiązywania planu nie jest określony. Utratę mocy planu powoduje wejście w życie nowego planu miejscowego opracowanego dla tego samego terenu. Plan można opracować dla fragmentu gminy. Gmina może być pokryta jednym planem lub wieloma mniejszymi.

Z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego muszą być zgodne roboty budowlane wymagające uzyskania pozwolenia na budowę lub podlegające zgłoszeniu, decyzje dotyczące podziałów nieruchomości i inne decyzje administracyjne dotyczące w szczególności procesów inwestycyjnych.

Część tekstowa planu miejscowego ma rolę nadrzędną, jest pisana w formie uchwały.

Załącznikami do uchwały są:

  • załącznik nr 1 ? rysunek planu,
  • załącznik nr 2 ? rozstrzygnięcie o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu planu,
  • załącznik nr 3 ? rozstrzygnięcie o sposobie realizacji, zapisanych w planie, inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy i innej infrastruktury miejskiej oraz zasadach ich finansowania, zgodnie z przepisami o finansach publicznych

 Jak każda uchwała, tekst planu jest podzielony na podstawowe - obowiązkowe części:

wprzestrzen wdecyzje12
  1. podanie podstaw prawnych przyjęcia uchwały oraz stwierdzenie, że nie narusza on ustaleń studium (jeżeli do planu przystąpiono przed 21.10.2010 roku - to, że jest zgodny z ustaleniami studium), które jest nadrzędnym opracowaniem planistycznym w stosunku do planu miejscowego;
  2. przepisy ogólne ? w których muszą być wymienione wszystkie zagadnienia będące ustaleniami planu;
  3. przepisy szczegółowe ? odnoszące się do poszczególnych terenów wydzielonych planem;
  4. przepisy końcowe, w tym określenie, po ilu dniach od ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa uchwała wchodzi w życie.

Każde zdanie lub człon zdania jest przyporządkowany do konkretnego: paragrafu, ustępu, punktu lub litery. W przypadku rozstrzygania przez prawników ewentualnych wątpliwych kwestii, większa waga jest przywiązywana do tekstu niż do rysunku.

Rysunek planu, stanowiący załącznik nr 1 do uchwały, obowiązuje tylko w takim zakresie, w jakim określa to tekst planu stanowiący treść uchwały rady gminy. Rysunek planu miejscowego sporządza się w skali 1:1000, z wykorzystaniem urzędowych kopii map zasadniczych albo w przypadku ich braku map katastralnych, gromadzonych w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się stosowanie map w innych skalach.

Z legendy do rysunku powinno wyraźnie wynikać, które z oznaczeń są związane z ustaleniami planu (linie rozgraniczające, linie zabudowy, symbole przeznaczenia terenu, itp.), a które mają jedynie charakter informacyjny (np. granice form ochrony przyrody ustanowione na podstawie przepisów odrębnych, obszary i obiekty wpisane do rejestru zabytków lub objęte gminną ewidencją zabytków, obszary szczególnego zagrożenia powodzią, krawędzie jezdni itp.).

W załączniku nr 2 podaje się wykaz jedynie tych uwag, których nie uwzględnił wójt/burmistrz/prezydent, tak aby radni, uchwalając plan, mieli pełną świadomością, jakie kwestie, podnoszone w uwagach nie zostały w planie uwzględnione.

wprzestrzen wdecyzje14
wprzestrzen wdecyzje13

Załącznik nr 3 wskazuje, jaki ma być sposób finansowania inwestycji przewidzianych planem takich jak: drogi, oświata, wodociągi, kanalizacja. Określa się możliwe źródła finansowania (np. z budżetu miasta, z dotacji unijnych, z kredytów). Można, choć nie trzeba podać orientacyjne koszty tych inwestycji. Nadanie rangi załącznika do uchwały informacjom o przewidywanych kosztach i źródłach finansowania przewidzianych w planie inwestycji pozwala uświadomić radnym, jakie będą w najbliższych latach konsekwencje finansowe uchwalenia planu.

Często zdarza się, że organ sporządzający plan miejscowy (wójt/burmistrz/prezydent) rezygnują z zagwarantowania w planie terenów pod tzw. infrastrukturę społeczną (np. przedszkola, szkoły, ośrodki zdrowia) czy przestrzenie publiczne i tereny zieleni (parki, boiska) uzasadniając to brakiem funduszy nawet na wykupy gruntów lub zapłacenie odszkodowań dla obecnych właścicieli tych terenów, nie mówiąc już o kosztach samych inwestycji. Niestety bieżące problemy ekonomiczne gminy są najczęściej powodem rezygnacji z budowy lub chociażby zabezpieczania rezerw pod szkołę lub obwodnicę drogową.

W trakcie opracowywania planu sporządzana jest prognoza oddziaływania na środowisko, którą wykłada się do publicznego wglądu razem z projektem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Postępowanie we sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, której efektem jest prognoza, zostało określone w ustawie z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Do prognozy oddziaływania na środowisko należy po uchwaleniu planu sporządzić podsumowanie. Podsumowanie to jednak, podobnie jak i sama prognoza ?środowiskowa", nie są załącznikami do uchwały o przyjęciu planu.



Poprawiony: 20 marca 2014
 
© Zabi