english


faniMani


Spis treści
Wspólna przestrzeń - wspólne decyzje
Ład przestrzenny i zrównoważony rozwój ? podstawy planowania przestrzennego
W kierunku zrównoważonego rozwoju miast
Hierarchia w planowaniu przestrzennym
Gdzie i kiedy mogą być podejmowane prace budowlane lub inne działania inwestycyjne?
Jakie podmioty biorą udział w opracowaniu planu miejscowego?
Czym jest i jak powstaje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego?
Dlaczego udział mieszkańców w planowaniu przestrzennym jest tak ważny?
Czym jest partycypacja społeczna w planowaniu przestrzennym?
Jakie korzyści daje dialog?
Żeby decydować, trzeba wiedzieć jak
Materiały źródłowe wykorzystane w publikacji
Wszystkie strony
 

Wspólna przestrzeń - wspólne decyzje

  Projekt dofinansowany ze środków
Programu Operacyjnego
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
www.pozytek.gov.pl
FIO_logo

Czym jest i czemu służy planowanie przestrzenne?

Większość osób kojarzy planowanie przestrzenne ze znaną scenką w kultowym filmie Stanisława Barei ?Poszukiwany, poszukiwana? (1972r.). W tej scence zespół architektów pochyla się nad makietą nowego osiedla mieszkaniowego. Dyrektor (w tej roli doskonały Jerzy Dobrowolski) przygląda się makiecie i wprowadza własne poprawki urbanistyczne. Przestawia jeden z najwyższych budynków na środek jeziorka otoczonego parkiem. Jeden z projektantów zwraca się do dyrektora: - Panie dyrektorze, tu jest jezioro! Nieco zdezorientowany dyrektor próbuje znaleźć inne miejsce dla budynku stojącego w jeziorze. Po pewnym namyśle stwierdza jednak: - A to nie, nie... A nie, dobrze! To jezioro damy tutaj... a ten niech sobie stoi w zieleni. Mówiąc to przenosi jezioro w inne miejsce, a wysoki budynek zostawia na miejscu jeziora w środku terenu zieleni.

Na ile zmieniły się metody i tok postępowania w planowaniu przestrzennym od tamtych czasów? Postaramy się to wyjaśnić, korzystając z różnych źródeł informacji, z obowiązujących przepisów oraz z własnego doświadczenia.

Planowanie przestrzenne - nazywane tradycyjnie urbanistyką, jest złożoną, interdyscyplinarną dziedziną, która bazuje na wiedzy wielu dyscyplin naukowych (m.in. przyrodniczych, społecznych i technicznych). Dlatego w procesie planowania przestrzennego bierze udział zespół specjalistów zajmujących się m.in. komunikacją i infrastrukturą techniczną, gospodarką wodną, ochroną środowiska przyrodniczego. Planista przestrzenny jest ekspertem w odniesieniu do podstaw teoretycznych i prawnych oraz praktycznego ich zastosowania, harmonizuje cele przestrzenne i społeczne, z uwzględnieniem zasad zrównoważonego rozwoju, przetwarza na plan wymagania zleceniodawcy, którym najczęściej są władze gmin. Wymagania te dotyczą głównie: polityki społecznej, gospodarki terenami i ich przeznaczenia, etapowania itp.

wprzestrzen wdecyzje01

Z różnych stosowanych definicji wynika, że zadaniem planowania przestrzennego jest: racjonalne gospodarowanie przestrzenią w procesie przekształcania jej struktury, uwzględniające uwarunkowania przyrodnicze, społeczne, gospodarcze i kulturowe oraz zasady ładu przestrzennego przy zachowaniu dbałości o środowisko przyrodnicze i ochronę wartości kulturowych. Ma ono zapewnić prawidłowy rozwój kraju, regionów, powiatów, gmin i miast, jest więc integralnym składnikiem planowania rozwoju odnoszącego się do konkretnego obszaru.

Wśród głównych zadań planowania przestrzennego wymienia się:

  • optymalne wykorzystanie przestrzennie zróżnicowanych cech i walorów obszaru objętego planowaniem dla osiągnięcia celów rozwojowych,
  • racjonalne rozmieszczenie i koordynację w czasie i przestrzeni wszelkich działań rozwojowych pozwalające na uzyskanie efektu synergii tych działań i zachowanie wymagających ochrony istniejących cech terytorium objętego planowaniem.

Ustawa z 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wymienia następującą listę zagadnień uwzględnianych w dokumentach planistycznych:

  1. wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury,
  2. walory architektoniczne i krajobrazowe,
  3. wymagania ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami i ochrony gruntów rolnych i leśnych,
  4. wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej,
  5. wymagania ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także potrzeby osób niepełnosprawnych,
  6. walory ekonomiczne przestrzeni,
  7. prawo własności,
  8. potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa,
  9. potrzeby interesu publicznego,
  10. potrzeby w zakresie rozwoju infrastruktury technicznej, w szczególności sieci szerokopasmowych.

Planowanie przestrzenne jest więc instrumentem gospodarki przestrzennej, będącej elementem systemu gospodarki narodowej. Gospodarka przestrzenna, której przedmiotem jest przestrzeń, a celem zaspokajanie podstawowych potrzeb mieszkańców w efekcie zaplanowania i zgodnego z nim zagospodarowania terenów, jest działalnością służącą racjonalnemu wykorzystania przestrzeni w zgodzie z potrzebami społeczeństwa, w wyniku przekształceń istniejącego stanu przestrzeni w stan pożądany, uwzględniający wynegocjowane cele społeczne.

Na podstawie powyższych rozważań i definicji można stwierdzić, że planowanie przestrzenne służy realizacji celów i kierunków rozwoju różnych obszarów i jest narzędziem zarządzania dla ustawowo upoważnionych podmiotów władzy publicznej w granicach podlegających ich jurysdykcji.

W polskim systemie planowania przestrzennego obowiązuje więc hierarchia, odpowiadająca różnym poziomom zarządzania (krajowemu, wojewódzkiemu, powiatowemu, gminnemu).


Ład przestrzenny i zrównoważony rozwój ? podstawy planowania przestrzennego

Biorąc pod uwagę podane poprzednio definicje i atrybuty planowania przestrzennego można stwierdzić, że zagospodarowanie przestrzenne to aktualny stan przestrzeni, wynikający z prowadzonej gospodarki przestrzennej jako konsekwencji planowania przestrzennego.

wprzestrzen wdecyzje02

Polskie ramy prawne zagospodarowania przestrzennego stanowi ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 27 marca 2003r. Zgodnie z literą prawa planowanie przestrzenne polegające na przeznaczaniu terenów na określone cele oraz ustalaniu zasad ich zagospodarowania i zabudowy ma za podstawę swych działań przyjmować ład przestrzenny i zrównoważony rozwój.

W ustawie ład przestrzenny został zdefiniowany jako rozplanowanie przestrzeni, które stworzy harmonijną całość oraz uwzględni w uporządkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, społeczno-gospodarcze, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. Natomiast rozwój zrównoważony definiowany jest w ustawie Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001r. jako rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń.

Do scharakteryzowania i zastosowania paradygmatu rozwoju zrównoważonego służy koncepcja ładu zintegrowanego, postrzeganego jako suma pięciu ładów: ekonomicznego, społecznego, środowiskowego, przestrzennego i instytucjonalno-politycznego. Ład zintegrowany definiowany jest jako pozytywny stan docelowy zmian łączący w spójny, niesprzeczny sposób łady składowe i stanowi podstawę rozwoju zrównoważonego. Rozwój zrównoważony nie jest tożsamy z ładem zintegrowanym, gdyż pierwszy jest procesem, a drugi to stan docelowy wynikający ze zmian rozwojowych.

Wynika z tego, że ustawodawca ustanowił dwie podstawy planowania przestrzennego (ład przestrzenny i rozwój zrównoważony), które są ze sobą nierozerwalnie związane. Ład przestrzenny może być rozumiany jako jeden z wymiarów stanu docelowego osiągniętego na drodze rozwoju zrównoważonego. Jednak w praktyce planowania strategicznego wyodrębnia się w zależności od poziomu zarządzania trzy bądź cztery łady (przez włączenie ładu instytucjonalno-politycznego do ładu społecznego lub ładu przestrzennego do ładu środowiskowego).

Planowanie zintegrowane polega na zachowaniu równowagi pomiędzy:

  • przestrzennym zrównoważeniem (ład przestrzenny),
  • ekologiczną racjonalnością (ład ekologiczny lub środowiskowy),
  • społeczną akceptacją (ład społeczny),
  • ekonomiczną efektywnością (ład ekonomiczny).

wprzestrzen wdecyzje03

Ład zintegrowany jako zespolenie ładu gospodarczego, społecznego i środowiskowego (Borys T. 2011)

Ład środowiskowy wiąże się ściśle z pojęciem kapitału naturalnego oraz z zasadą jego trwałości. Zgodnie z Polityką Ekologiczną UE i Polityką Ekologiczną Państwa planowanie przestrzenne ma stworzyć warunki zapewniające ład środowiskowy i jego utrzymanie. Oznacza to konieczność realizacji takiej koncepcji planistycznej, która pozwoli posiadane dziedzictwo środowiska przyrodniczego utrzymać w nienaruszonym stanie, czyli pozwala przekazać posiadany kapitał, zawierający warunki dla zapewnienia jakości życia przyszłych pokoleń, co jest realizacją głównej zasady rozwoju zrównoważonego.

Do dziedzin ładu środowiskowego zalicza się: jakość planowania przestrzennego, ochronę przyrody i krajobrazu ? w tym różnorodności biologicznej, ochronę i zrównoważony rozwój lasów, ochronę gleb i ziemi, ochronę zasobów kopalin, ochronę wód powierzchniowych i podziemnych, ochronę przed powodzią, ochronę powietrza atmosferycznego i warunków klimatycznych, ochronę klimatu akustycznego, potencjał i wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, bezpieczeństwo biologiczne, chemiczne, elektromagnetyczne i przeciwdziałanie awariom przemysłowym.

Spełnienie wymogów ustawowych planowania przestrzennego, czyli dochodzenie do zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym powinno opierać się na mierzalnych cechach. Dlatego też mierzalność ładu środowiskowego w planowaniu przestrzennym ma kluczowe znaczenie. Jest to niełatwa sprawa, ponieważ mierzalność żąda wymiernego spojrzenia na to, co koncepcja zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do ładu środowiskowego znaczy w rzeczywistości i w praktyce planistycznej. Służą do tego wypracowane i stosowane wskaźniki, które pozwalają na monitorowanie procesów i działań prowadzących do zrównoważonego rozwoju.

Większość danych wskaźnikowych odnosi się do skali krajowej i wojewódzkiej. Niewiele mierzalnych wskaźników stosuje się dla skali lokalnej - gminnej. Niewątpliwie wartościową propozycją jest grupa wskaźników ładu środowiskowego w Systemie Analiz Samorządowych (SAS), jednak ich słabą stroną jest bazowanie jedynie na danych statystycznych zawartych w Bazie Danych Lokalnych GUS, które nie są w stanie dostarczyć miar dla wszystkich dziedzin ładu środowiskowego.

wprzestrzen wdecyzje04

Dane niezbędne do tworzenia wskaźników wykorzystywanych przy przeprowadzaniu analiz i ocen w ramach sporządzania gminnych dokumentów planistycznych można uzyskać z prawidłowo wykonanych dokumentacji: inwentaryzacji planistycznej i opracowania ekofizjograficznego (podstawowego lub problemowego). Przedmiotem oceny jest zawsze obszar objęty studium gminnym lub planem miejscowym, z uwzględnieniem uwarunkowań, oddziaływań i powiązań zewnętrznych.

Aby uzyskać miarodajne dane i opracować na ich podstawie wskaźniki potrzebne jest określenie m.in.:

  • aktualnej liczby mieszkańców obszaru oraz zakładanej docelowej liczby jego mieszkańców na podstawie ustaleń planu;
  • aktualnej liczby gospodarstw domowych oraz przewidywanej liczby gospodarstw domowych po zrealizowaniu ustaleń planu,
  • aktualnej powierzchni zajmowanej przez zabudowę oraz docelowej powierzchni przeznaczonej pod zabudowę w planie,
  • aktualnej średniej intensywność zabudowy ? w tym średniej intensywność zabudowy na obszarach chronionych oraz docelowej średniej intensywności zabudowy na całym obszarze i na terenach objętych ochroną po zrealizowaniu ustaleń planu,
  • aktualnego udziału powierzchni biologicznie czynnej na obszarze objętym opracowaniem oraz udział tej powierzchni na całym obszarze według ustaleń planu,
  • aktualnego przeznaczenia terenów oraz planowane zmiany przeznaczenia ? w różnych kategoriach,
  • aktualnej długości dróg oraz długości dróg wyznaczonych w planie,
  • aktualnego średniego zużycie wody, energii elektrycznej, gazu i innych mediów na mieszkańca (w tym usługi, produkcja) oraz ich orientacyjnego zużycie będącego efektem realizacji ustaleń planu,
  • aktualnej ilości ścieków produkowanych i odprowadzanych do kanalizacji miejskiej (w tym ścieków odprowadzanych do kanalizacji ogólnospławnej), do wód i ziemi, a także ścieków gromadzonych w szambach oraz ilości ścieków produkowanych na obszarze po zrealizowaniu ustaleń planu,
  • aktualnej powierzchnia form ochrony przyrody oraz siedlisk objętych ochroną oraz powierzchni tych terenów po zrealizowaniu ustaleń planu,
  • aktualnej powierzchnia gruntów rolnych i leśnych oraz ich powierzchni po zrealizowaniu ustaleń planu.

Oczywiście powyższa lista niezbędnych danych do budowania wskaźników nie jest pełna. Ich rodzaj i ilość zależy od charakteru obszaru, jego cech i dominujących funkcji. Niektóre ze wskaźników obliczone na podstawie zebranych danych odnoszą się do konkretnego okresu ? np. roku.

Większość wskaźników środowiskowych powinna służyć do przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu studium gminnego lub planu miejscowego.

Do oceny ładu przestrzennego na terenach zurbanizowanych trudno jest stworzyć kilka obiektywnych, syntetycznych wskaźników, które umożliwiałaby porównanie różnych miejscowości lub obszarów. Dlatego potrzebne jest stosowanie szeregu wskaźników odpowiadających poszczególnym komponentom definicji ładu przestrzennego oraz wyznaczenie wartości krytycznych tych wskaźników w zależności od wielkości ośrodków miejskich, dla których przygotowuje się diagnozę ładu przestrzennego.

Przy wyborze odpowiednich wskaźników ładu przestrzennego w mieście niezbędne jest uwzględnienie dwóch grup informacji: ilościowych oraz jakościowych. W przypadku zmiennych ilościowych, w sposób mierzalny i obiektywny można wyznaczyć i dokładnie określić takie parametry przestrzeni miejskiej, które będą opisywały ład i harmonię lub nieład i chaos przestrzenny.

wprzestrzen wdecyzje05

Biorąc pod uwagę definicje zawarte w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, można wyróżnić kilka kategorii zmiennych ilościowych, które są użyteczne przy opisywaniu a następnie przy ocenie zagospodarowania przestrzeni miejskiej:

  • zmienne opisujące cechy funkcjonalne, czyli poziom zróżnicowania funkcjonalnego danego terenu pod kątem udziału funkcji mieszkaniowych, produkcyjnych, usługowych, przemysłowych, wypoczynkowo-rekreacyjnych itd. przy czym małe zróżnicowanie funkcji uznawać za zjawisko negatywne, a duże zróżnicowanie jako pozytywne zjawisko,
  • zmienne społeczno-gospodarcze, czyli cechy opisujące poziom bezpieczeństwa mieszkańców (społecznego i socjalnego), dostępność infrastruktury społecznej, usług i innych obiektów decydujących o jakości życia,
  • zmienne środowiskowe, czyli zróżnicowanie zagospodarowania terenu pod względem udziału powierzchni zabudowanej i niezabudowanej, możliwości zachowania terenów o wysokich walorach przyrodniczych, określające m.in. następujące cechy: udział terenów zieleni publicznej i osiedlowej, zieleni urządzonej i nieurządzonej oraz zmienne opisujące jakość środowiska (np. źródła zanieczyszczeń i poziom zanieczyszczeń środowiska),
  • zmienne kulturowe, czyli opisujące walory kulturowe w oparciu o liczbę obiektów zabytkowych, jak również określających liczbę placówek kultury (muzea, kina, teatry, biblioteki, domy kultury itp.) na jednostkę powierzchni lub na liczbę osób przypadającą na jeden obiekt,
  • zmienne kompozycyjno-estetyczne, które dają możliwość zastosowania wielu wskaźników odnoszących się do formy, charakteru, układu i kompozycji przestrzennych, a także rozmieszczenia zabudowy o różnych funkcjach i przeznaczeniu np. mieszkaniowej (wielorodzinna i jednorodzinna, niska i wysoka, osiedla nieogrodzone i zamknięte, pojedyncze budynki rozproszone, koncentracja zabudowy).

Większość danych służących do wyznaczenia wskaźników ładu przestrzennego powinna pochodzić z poprawnie wykonanej inwentaryzacji urbanistycznej, z danych geodezyjnych i gospodarki nieruchomościami oraz z innych baz danych przestrzennych.

Wskaźniki stosowane w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym są przedmiotem wielu opracowań i publikacji specjalistycznych. Warto z nich korzystać, bo podniesie to poziom dokumentacji planistycznej i ułatwi dialog wszystkich uczestników procesu planistycznego.


W kierunku zrównoważonego rozwoju miast

 Zrównoważone planowanie i projektowanie ? szczególnie w miastach, powinno być traktowane jako norma. Wynika to przede wszystkim ze zjawisk obserwowanych w ośrodkach miejskich, takich jak: kurczenie się terenów zieleni, rabunkowe dysponowanie przestrzenią, rozlewanie się zabudowy na tereny niezurbanizowane, zaburzony bilans wodny wynikający z dominujących sztucznych nawierzchni i budowania ?w dół", wszechobecny hałas i zanieczyszczenie powietrza, występowanie wielu czynników wywołujących liczne choroby cywilizacyjne ? alergie, nowotwory, itp.

wprzestrzen wdecyzje06

Podane przykłady nie wyczerpują listy licznych problemów i ich skutków. Dlatego każdy projektant, niezależnie od specjalności, powinien oszczędnie gospodarować dobrami naturalnymi, odpowiedzialnie kształtować przestrzeń ? traktowaną jako wspólne dobro nieodnawialne, aby zapewnić mieszkańcom godne warunki życia ? w tym dobrą jakość środowiska miejskiego.

Polskie miasta od dawna zmagają się z wieloma procesami stymulowanymi zarówno przez mechanizmy zewnętrzne, jak i wewnętrzne.

Do głównych problemów należą w szczególności ucieczka zamożniejszych mieszkańców z centrów miast, a tym samym degradacja obszarów centralnych, postępująca dekapitalizacja infrastruktury technicznej oraz powstające ogromne rozbieżności w rozwoju miast dużych i średnich. Coraz większe problemy stwarza sprostanie wymogom rozwoju zrównoważonego. Zbyt niskie wydatki inwestycyjne - skierowane w miastach przede wszystkim na modernizację i renowację przestarzałej infrastruktury powodują, że duża część z nich utraciła zdolność do skutecznego pokonywania barier strukturalnych. Jednocześnie te miasta, które mimo barier rozwojowych stały się atrakcyjne w jakimś zakresie dla inwestorów, nie są w stanie zaspokoić rosnących oczekiwań mieszkańców dotyczących jakości życia. Podstawowym wyzwaniem polskich miast staje się zatem zaspokajanie zbiorowych potrzeb powiększających się społeczności miejskich, przy jednoczesnej redukcji zużycia zasobów per capita. Problemem jest też kwestia wdrażania w praktyce istniejących koncepcji rozwojowych oraz podejmowania decyzji związanych z funkcjonowaniem jednostek terytorialnych opartych na nowoczesnych metodach zarządzania, zgodnie z teorią rozwoju zrównoważonego.

Potrzeba zmiany modelu rozwoju miast jest przedmiotem wielu strategii, inicjatyw i porozumień. Mimo to nie jest łatwo wprowadzać je w życie i stosować w praktyce urbanistycznej. Należą do nich postulaty zawarte w ?Nowej Karcie Ateńskiej" przyjętej przez Europejską Radę Urbanistów w 2003r. w Lizbonie. Nadano jej podtytuł ?Wizja miast XXI wieku". Proponowany w niej nowy model miasta europejskiego, o silnych powiązaniach funkcjonalnych, zakłada, że kompleksy przyrodnicze kontynentu europejskiego, będą skutecznie chronione przed ekspansją sieci obszarów zurbanizowanych. Miasta przyszłości mają cechować się wzrostem dobrobytu i jakości życia ich mieszkańców, harmonijnie łączyć środowisko zurbanizowane ze środowiskiem przyrodniczym. Realizację tych postulatów autorzy ?Karty" widzą we wdrażaniu polityki zrównoważonego rozwoju w planowaniu przestrzennym, jako dziedzinie interdyscyplinarnej, a także w podniesieniu rangi działań na rzecz racjonalnego wykorzystania przestrzeni w miastach oraz poszanowania środowiska.

W styczniu 2006r. Komisja Europejska przyjęła ?Strategię tematyczną dla środowiska miejskiego" (COM 2005/718). Jej celem jest poprawa jakości życia w dużych miastach przy zastosowaniu zintegrowanego podejścia do zarządzania środowiskiem, w tym promowanie zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich oraz transportu miejskiego. ?Strategia" koncentruje się między innymi na problemach związanych z zanieczyszczeniem powietrza i emisją gazów cieplarnianych, z hałasem i dużym natężeniem ruchu na arteriach komunikacyjnych, z bezładną zabudową miejską i nieracjonalnym gospodarowaniem przestrzenią, z rosnącą ilością odpadów oraz ścieków. ?Strategia" wspiera również bardziej skuteczne wdrażanie obowiązujących przepisów prawnych, także tych dotyczących jakości powietrza oraz hałasu. Dokument poddany został tzw. ocenie oddziaływania, dotyczącej społecznych, ekonomicznych oraz środowiskowych konsekwencji jej wprowadzenia.

wprzestrzen wdecyzje07

Środki proponowane w ramach ?Strategii" mają na celu skuteczniejsze wdrożenie istniejących polityk i prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska miejskiego na poziomie lokalnym. Mają służyć wspieraniu władz lokalnych przy stosowaniu zintegrowanego podejścia do gospodarki miejskiej oraz zachęcać państwa członkowskie do wykorzystywania możliwości oferowanych na poziomie UE.

Wsparciem merytorycznym i wymianą dobrych praktyk ma służyć władzom lokalnym specjalny portal internetowy utworzony na serwerze ?Europa". Ponadto, nowością proponowaną przez ?Strategię" jest umożliwienie wykorzystania środków z Funduszu Spójności w celu wsparcia inwestycji, które poprawią jakość środowiska miejskiego.

Kolejne deklaracje wyraziły państwa członkowskie UE w 2007r. w ?Karcie Lipskiej", która wzywa do skoordynowanych działań wspierających politykę zintegrowanego rozwoju miejskiego, ze szczególnym uwzględnieniem nowoczesnych sieci infrastrukturalnych, wyższej wydajności energetycznej, czystego transportu miejskiego, integracji imigrantów oraz szczególnej troski o najuboższe dzielnice. Karta oparta jest na zasadach zawartych w ?Porozumieniu bristolskim" z 2005 roku, w którym ustanowiono ramy wspólnego europejskiego podejścia do zrównoważonego rozwoju społeczności, łączącego dobrobyt gospodarczy ze sprawiedliwością społeczną (IP/07/705).

Wszystkie propozycje zawarte w tych dokumentach nie określają instrumentów ich wdrażania i kontroli, w tym przełożenia na rozwiązania prawne.

Zadania dotyczące realizacji zasad zrównoważonego rozwoju miast zostały zdefiniowane w wielu ważnych, racjonalnych i powszechnie znanych dokumentach, jak: ?Druga Karta Ateńska", ?Agenda 21", ESDP, ?Agenda Habitat", ?Deklaracja Kongresu Urban 21" czy w dokumentach II i III Światowego Forum Urbanistycznego ONZ w Barcelonie i Vancouver. Odkrywanie nowych rozwiązań i zasad jest zbędne. Konieczne jest natomiast wybranie z bogatego zasobu obecnej wiedzy - racjonalnych rozwiązań i ich praktyczne wdrożenie. Powinny one służyć ochronie wrażliwych ekosystemów miast.

Problemy polskich miast biorą się ze złych decyzji politycznych, które przekładają się na regulacje prawne. Skutkami tego stanu rzeczy są:

  • nieskuteczna kontrola planistyczna i urbanistyczna procesów rozwoju,
  • brak właściwej ochrony interesu publicznego w przestrzeni miast, zwłaszcza dewastacja terenów zieleni i straty zasobów komunalnych,
  • chaotyczna urbanizacja stref podmiejskich i nieracjonalne dewastowanie terenów rolnych i leśnych, zwłaszcza w miastach i wokół wielkich miast,
  • rosnący dyktat prywatnego kapitału i deweloperów, którzy w praktyce decydują o polityce rozwoju miast,
  • brak skutecznej i racjonalnej polityki rozwoju miast.

wprzestrzen wdecyzje08

Nie od dziś wiadomo, że polski system planowania przestrzennego wymaga naprawy. Kolejne projekty ustawy planistycznej, która miałaby zapobiegać niekorzystnym zjawiskom, trafiają do kosza. Zjawiska te mogą zaskakiwać, bowiem Polska ma długie i piękne tradycje planowania miast. Plan urbanistyczny Warszawy został sporządzony w roku 1918, a Towarzystwo Urbanistów Polskich powstało już w roku 1923, jako jedna z pierwszych zawodowych organizacji w Europie. Jednak w roku 1945, planowanie stało się politycznym instrumentem nowej władzy i osiągnęło niezwykły zakres kontroli nad miastem, równocześnie jednak opresyjny charakter socjalistycznego planowania zdyskredytował samą ideę planowania miast. Ta spuścizna spowodowała osłabienie instytucji planistycznych i instytucji kontroli urbanistycznej.

Planowanie przestrzenne w Polsce jest procesem trudnym, gdyż staje do konfrontacji z demokratycznymi zasadami zarządzania, konstytucyjną ochroną praw właściciela oraz z prawami ekonomiki rynkowej i populistyczną filozofią wielu polityków. Praktyka wykazała, że planowanie przestrzenne traktowane jest instrumentalnie i służy dysponentowi przestrzeni. Okazało się także, że społeczeństwo, a w konsekwencji klasa polityczna, nie są zainteresowane problemami miast i gospodarką przestrzenną. W roku 2007, formalnie i praktycznie, lokalni politycy otrzymali olbrzymią władzę w sferze urbanistyki i problemów miejskich, nie zawsze wykorzystując ją dla dobra swoich wyborców, a pozycja zawodowa urbanisty i planisty przestrzennego ograniczona została do roli wykonawcy woli lokalnych polityków lub deweloperów i inwestorów. Jednak dla większości terenów polskich miast nie opracowano miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, gdyż daje to lokalnym działaczom i inwestorom pole swobodnego działania, nieskrępowanego ani planami ani zasadami racjonalnej urbanistyki. Właśnie z tego powodu rola i pozycja planisty przestrzennego utraciła swe znaczenie, gdyż zdany jest na dobre relacje z władzami lokalnymi i na preferencje inwestorów.

Na dodatek właściciel nieruchomości uzyskał prawną ochronę w tak szerokim zakresie, że możliwe jest nieraz blokowanie rozwoju miasta i racjonalnych inwestycji przez pojedynczych, prywatnych właścicieli, a biznesmen i inwestor ? formalnie i praktycznie ? zarządza rozwojem miasta, bowiem inwestując może dyktować gdzie, co i jak będzie budowane. W takim układzie potrzebne jest większe zaangażowanie mieszkańców i społeczeństwa w zarządzaniu rozwojem miast.

Główne cele polityki przestrzennej miast są określone i podobne we wszystkich systemach politycznych: ochrona interesu publicznego i praw obywatela, ochrona zasobów i funkcjonowania środowiska przyrodniczego i dorobku kulturowego miast, wspieranie rozwoju gospodarczego i poprawa warunków życia mieszkańców. O ich realizacji decyduje spójność stanowionych celów z decyzjami politycznymi i gospodarczymi. Poprawa sytuacji polskich miast wymaga przywrócenia spójności i równowagi w głównych obszarach aktywności miejskiej:

  • pomiędzy rozwojem gospodarczym miast a ochroną walorów i funkcji ich środowiska przyrodniczego,
  • pomiędzy działaniami publicznego sektora a aktywnością przedsiębiorcy, inwestora i właściciela nieruchomości,
  • pomiędzy dobrem wspólnym i interesem prywatnym,
  • pomiędzy swobodami obywatelskimi i bezpieczeństwem mieszkańców oraz społecznymi i publicznymi walorami przestrzeni,
  • pomiędzy partnerstwem wspólnot i dynamizmem jednostki,
  • pomiędzy bogactwem miasta i prywatnym zyskiem.

Innymi wyzwaniami i problemami są: słaba kontrola społeczna, wadliwe i niespójne prawo pozostawiające szeroki margines swobody władzom publicznym, upolitycznienie miast przy braku merytorycznego wpływu urzędników na podejmowane decyzje. Dodatkowy problem stanowi manipulowanie pojęciem ?ładu przestrzennego", dla osiągania doraźnych korzyści.

Polityka przestrzenna ze względu na swoje odniesienie do przestrzeni, która leży w polu zainteresowania każdego obywatela, opiera się na całościowym spojrzeniu na funkcjonowanie systemów społeczno-gospodarczych i przyrodniczych. Stąd wynika jej pozorny ?wszystkoizm" i trudności w jej zaakceptowaniu jako polityki koordynującej i integrującej sfery innych polityk, a sytuowanie jej jako jednego z mniej ważnych działów jest strukturalnym błędem.

wprzestrzen wdecyzje09

Szczególne znaczenia w polityce urbanizacyjnej ma racjonalne i oszczędne wykorzystanie terenów miast, według zasady ?miasta zwartego". Wymaga też stosowania zasad zrównoważonego rozwoju w praktyce planistycznej, wykorzystując diagnozę stanu środowiska i ocenę predyspozycji obszaru do zagospodarowania wykonanych w ramach opracowania ekofizjograficznego. Rozstrzygnięcia planistyczne powinny brać pod uwagę ocenę ?kosztów zewnętrznych" rozwoju miasta, bezpieczeństwo ekologiczne rozwiązań i efektywność zużywanych zasobów ? w tym przestrzeni, gdyż ekonomiczne równoważenie rozwoju miasta winno zawierać rachunek zysków i strat, konkurencyjność oraz gwarancje wysokiej jakości i ekonomicznych walorów przyjmowanych rozwiązań.

Jednak w praktyce planistycznej przeważają tendencje do sektorowego rozwiązywania problemów, oparte na branżowości prawa. Następuje więc dalsze osłabianie koordynacyjnych funkcji planów zagospodarowania przestrzennego. Żeby poprawić sytuację i udoskonalić system planowania przestrzennego potrzebna jest dobra diagnoza stanu i determinacja ze strony elit politycznych. Kolejne ?protezy prawne" mające doprowadzić do poprawy zagospodarowania i przyspieszenia inwestycyjnego, nie zmienią sytuacji, gdyż nie proponują rozwiązań systemowych.


Hierarchia w planowaniu przestrzennym

Podstawowym aktem określającym proces planowania i gospodarowania przestrzenią w Polsce jest ustawa z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ustawa przez cały okres obowiązywania podlegała wielu korektom i modyfikacjom. Jej przepisy wyznaczają obowiązujące zasady kształtowania polityki przestrzennej przez organy administracji publicznej oraz określają podział zadań i kompetencji między szczeblami i jednostkami administracji publicznej w zakresie planowania przestrzeni oraz omawiają podstawowe akty prawne systemu planistycznego.

Hierarchiczność dokumentów planistycznych wiąże się z hierarchicznością władz w Polsce. Taki spójny układ ma gwarantować ład przestrzenny i realizację podstawowych celów polityki przestrzennej na wszystkich poziomach zarządzania. Zaś polityka przestrzenna jest rozumiana jako celowe oddziaływanie władz publicznych na rozmieszczenie wszelakich funkcji i przestrzenne różnicowanie dynamiki ich rozwoju oraz na użytkowanie i zagospodarowanie terenów przez wszystkie osoby prawne i fizyczne. Formułowanie polityki przestrzennej polega na określeniu celów, sposobów i środków jej prowadzenia, a jej realizacja przebiega przez stanowienie i stosowanie prawa oraz podejmowanie działań gospodarczych - w tym zwłaszcza inwestycyjnych, w różnych dziedzinach. Polityka przestrzenna formułowana i realizowana jest w układzie wielopodmiotowym i wieloszczeblowym.

Decyzje podejmowane na każdym ze szczebli muszą być zgodne z decyzjami szczebla nadrzędnego, które mają również pierwszeństwo realizacji. Schemat postępowania w tym przypadku określić można więc jako pionowy lub ?od ogółu do szczegółu". Równie ważna jest jednak współpraca pozioma, a więc między jednostkami na jednakowym poziomie władzy i kompetencji planistycznych.

Wszystkie opracowania planistyczne, niezależnie od szczebla administracji, na którym są tworzone, powstają na bazie dokumentów strategicznych. Na poziomie kraju dokumentem takim jest Strategia Rozwoju Kraju, która określa cele i priorytety rozwoju oraz warunki, które ten rozwój powinny zapewnić. W ostatnich latach powstało w Polsce około 500 strategii związanych z różnymi okolicznościami czy doraźnymi potrzebami, z czego 95% wylądowało na półkach i tam skończyło swój żywot.

Najwyżej w hierarchii aktów planistycznych państwa znajduje się koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, która określa ramy kształtowania polityki przestrzennej państwa. Koncepcję przestrzennego zagospodarowania kraju - zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - sporządza minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, biorąc za podstawę cele zawarte w takich rządowych dokumentach strategicznych jak Strategia Rozwoju Kraju oraz w dziewięciu strategiach zintegrowanych. Zgodnie z ustawą koncepcja ma także uwzględniać zasady zrównoważonego rozwoju kraju w oparciu o przyrodnicze, kulturowe, społeczne i ekonomiczne uwarunkowania.
Celem strategicznym Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju do 2030 roku (KPZK 2030) przyjętej przez Radę Ministrów jest efektywne wykorzystanie przestrzeni kraju i jej zróżnicowanych potencjałów rozwojowych do osiągnięcia: konkurencyjności, zwiększenia zatrudnienia i większej sprawności państwa oraz spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej w długim okresie.

wprzestrzen wdecyzje10

KPZK 2030 kładzie szczególny nacisk na budowanie i utrzymywanie ładu przestrzennego, ponieważ decyduje on o warunkach życia obywateli, funkcjonowaniu gospodarki i pozwala wykorzystywać szanse rozwojowe. Koncepcja formułuje także zasady i działania służące zapobieganiu konfliktom w gospodarowaniu przestrzenią i zapewnieniu bezpieczeństwa - w tym powodziowego.

KPZK ? zgodnie z wymogami art. 47 ustawy, określa uwarunkowania, cele i kierunki zrównoważonego rozwoju kraju oraz działania niezbędne do jego osiągnięcia, a w szczególności:

  • podstawowe elementy krajowej sieci osadniczej, z wyodrębnieniem obszarów metropolitalnych,
  • wymagania z zakresu ochrony środowiska i zabytków, z uwzględnieniem obszarów podlegających ochronie,
  • rozmieszczenie infrastruktury społecznej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym,
  • rozmieszczenie obiektów infrastruktury technicznej i transportowej, strategicznych zasobów wodnych i obiektów gospodarki wodnej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym,
  • obszary problemowe o znaczeniu krajowym, w tym obszary zagrożeń wymagających szczegółowych studiów i planów.

W oparciu o rozmieszczenie powyższych elementów określa się m.in. obszary inwestycji celu publicznego o znaczeniu krajowym, co wiąże się z ich zarezerwowaniem na te inwestycje. Oznacza to, że w dokumentach planistycznych niższego rzędu ? w planach wojewódzkich, studiach gminnych i planach miejscowych, tereny na których planowane są krajowe inwestycje publiczne nie mogą być przeznaczone na inny cel. W ten sposób realizowana jest hierarchiczność systemu planowania przestrzennego.

Według KPZK 2030 symptomami braku ładu przestrzennego w Polsce są m.in.:

  • na poziomie kraju ? postępująca fragmentacja systemów przyrodniczych i degradacja krajobrazów kulturowych,
  • na regionalnym i subregionalnym ? niekontrolowana suburbanizacja, rozpraszanie się zabudowy wiejskiej oraz brak koordynacji zabudowy wzdłuż głównych dróg,
  • na poziomie lokalnym ? niska jakość przestrzeni publicznych, chaos w formach zabudowy i architekturze zespołów urbanistycznych, niedostateczny poziom wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną terenów urbanizowanych i wiejskich.

Pełny tekst, streszczenie oraz mapy KPZK 2030 opublikowane zostały na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju: http://www.mir.gov.pl

Na poziomie regionalnym sporządza się wojewódzki plan zagospodarowania przestrzennego, który jest wyrazem polityki przestrzennej województwa. Sporządza go marszałek województwa, a uchwala sejmik.

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym stanowi, że do zadań samorządu województwa należy kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej w województwie, w tym uchwalanie planu zagospodarowania przestrzennego województwa, w którym należy uwzględnić ustalenia zawarte w:

  • koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju,
  • programach branżowych zawierających zadania rządowe, służące realizacji inwestycji celu publicznego o znaczeniu krajowym, o których mowa,
  • dokumentach przyjętych przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Radę Ministrów, właściwego ministra lub sejmik województwa zgodnie z ich właściwością służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych, zawartych w stosownych rejestrach i programach, a także wskazuje obszary przewidziane do ich realizacji.

Ustalenia planu wojewódzkiego są aktem kierownictwa wewnętrznego województwa, nie mogą więc być podstawą do wydawania jakichkolwiek decyzji. Wiąże on władze województwa, a także inne podmioty przy realizacji polityki przestrzennej. W systemie zarządzania województwem plan zagospodarowania województwa pełni przede wszystkim funkcję stanowiącą, która polega na określeniu obszarów, na których będą realizowane zadania wynikające z programów rządowych oraz inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym ustalone w dokumentach przyjętych przez Sejm RP, Radę Ministrów, właściwego ministra i sejmik województwa oraz na uzgadnianiu w tym zakresie gminnych studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Oprócz ustaleń wojewódzkiej strategii rozwoju w planie wojewódzkim powinny być uwzględnione przede wszystkim:

  • podstawowe elementy sieci osadniczej województwa i ich powiązań komunikacyjnych oraz infrastrukturalnych, w tym kierunki powiązań transgranicznych,
  • system obszarów chronionych, w tym obszary ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego, ochrony uzdrowisk oraz dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej,
  • rozmieszczenie inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym,
  • obszary problemowe wraz z zasadami ich zagospodarowania oraz obszary metropolitalne,
  • obszary wsparcia,
  • obszary szczególnego zagrożenia powodzią,
  • granice terenów zamkniętych i ich stref ochronnych,
  • obszary występowania udokumentowanych złóż kopalin.

Przynajmniej raz w kadencji sejmik województwa ma obowiązek wykonania oceny stanu zagospodarowania województwa. Jeśli w wyniku przeprowadzonej oceny zostaną zidentyfikowane różnice między ustaleniami planu a rzeczywistym stanem zagospodarowania, to należy dokonać aktualizacji planu. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa nie ma wyznaczonego terminu ważności.

Na potrzeby planu sporządza się opracowanie ekofizjograficzne oraz przeprowadza strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko, przedstawioną w formie prognozy oddziaływania na środowisko.

Funkcjonujący w Polsce system planowania i zagospodarowania przestrzennego oparty jest na konstytucyjnej zasadzie decentralizacji zadań publicznych, czego konsekwencją jest przyznanie gminom władztwa planistycznego, czyli prawa samorządu do kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej na danym terenie. Władztwo planistyczne obejmuje również prawo do uchwalania gminnych opracowań planistycznych, do których, na mocy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zalicza się: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.

Dokumentem określającym politykę przestrzenną gminy jest studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (studium). Studium jest usystematyzowaną inwentaryzacją dotychczasowego zagospodarowania przestrzennego gminy, połączoną z ogólną koncepcją jego przekształcenia i jest tworzone dla całego obszaru w granicach administracyjnych gminy. Studium uchwalane jest przez radę gminy ? jako forma realizacji obowiązku prowadzenia polityki przestrzennej przez samorządowe władze lokalne. Stąd sporządzenie i uchwalenie studium jest obowiązkowe.

Studium nie posiada jednak rangi przepisu prawa miejscowego ? zatem nie jest prawem, ale zobowiązaniem władzy lokalnej do działań zgodnie z wyznaczonymi kierunkami. Zawiera jednak ustalenia wiążące przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (art. 9. ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym) oraz elementy regulacyjne w postaci lokalnych zasad zagospodarowania.

Studium zawiera informacje:

  • związane ze stanem istniejącym, czyli diagnoza aktualnej sytuacji społeczno ? gospodarczej i uwarunkowań jej rozwoju, dającą rozpoznanie obiektywnych okoliczności rozwoju,
  • określające kierunki rozwoju przestrzennego i zasady polityki przestrzennej, czyli podstawowe reguły działania w przestrzeni przyjęte przez samorząd lokalny.

Co najmniej raz w okresie kadencji rady gminy przeprowadzana jest ocena aktualności studium i planów miejscowych. W tym celu wójt/burmistrz lub prezydent dokonuje analizy zmian w zagospodarowaniu gminy, ocenia postępy w opracowaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i opracowuje program ich sporządzania w nawiązaniu do ustaleń studium z uwzględnieniem decyzji dotyczących zadań rządowych i zadań samorządu województwa oraz wniosków o sporządzenie lub zmianę studium i planów miejscowych.

wprzestrzen wdecyzje11

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest podstawowym narzędziem planistycznym w systemie prawnym zagospodarowania przestrzennego w Polsce, czyli stanowi prawo miejscowe. W wiążący sposób ustala przeznaczenie terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określa sposoby zagospodarowania i warunki zabudowy.

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest deklaracją, którą podejmuje lokalna społeczność, sama dla siebie ustalając zasady i reguły dotyczące sposobu zagospodarowania przestrzeni.

Zakres ustaleń planu miejscowego określa art. 15 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Uchwalając plan gmina podejmuje decyzje dotyczące m.in.:

  • wyznaczenia obszarów wyłączonych z zabudowy,
  • parametrów i wskaźników, takich jak maksymalna i minimalna intensywność zabudowy, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, maksymalna wysokość zabudowy, minimalna liczba miejsc do parkowania,
  • zasad dotyczących ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego, dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, zasad obsługi komunikacyjnej i inżynieryjnej.

Ograniczenia w zagospodarowywaniu wynikają przede wszystkim z innych przepisów obowiązujących na obszarach objętych planem, m.in. z występowania na danym terenie form ochrony przyrody lub zabytków, z ograniczeń związanych z bliskością lotniska, autostrady itp. Uwarunkowania te przytacza się jako już obowiązujące wyraźnie zaznaczając, że wskazanie ich w planie miejscowym ma charakter wyłącznie informacyjny.

Dokument, jakim jest plan miejscowy, ma charakter opracowania kompleksowego, które z jednej strony porządkuje wszystkie wpływające na dany obszar uwarunkowania, a z drugiej strony stanowi ukonkretnienie wizji, w jaki sposób ma przekształcać się dany teren w przeciągu najbliższych lat.

Horyzont czasowy obowiązywania planu nie jest określony. Utratę mocy planu powoduje wejście w życie nowego planu miejscowego opracowanego dla tego samego terenu. Plan można opracować dla fragmentu gminy. Gmina może być pokryta jednym planem lub wieloma mniejszymi.

Z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego muszą być zgodne roboty budowlane wymagające uzyskania pozwolenia na budowę lub podlegające zgłoszeniu, decyzje dotyczące podziałów nieruchomości i inne decyzje administracyjne dotyczące w szczególności procesów inwestycyjnych.

Część tekstowa planu miejscowego ma rolę nadrzędną, jest pisana w formie uchwały.

Załącznikami do uchwały są:

  • załącznik nr 1 ? rysunek planu,
  • załącznik nr 2 ? rozstrzygnięcie o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu planu,
  • załącznik nr 3 ? rozstrzygnięcie o sposobie realizacji, zapisanych w planie, inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy i innej infrastruktury miejskiej oraz zasadach ich finansowania, zgodnie z przepisami o finansach publicznych

 Jak każda uchwała, tekst planu jest podzielony na podstawowe - obowiązkowe części:

wprzestrzen wdecyzje12
  1. podanie podstaw prawnych przyjęcia uchwały oraz stwierdzenie, że nie narusza on ustaleń studium (jeżeli do planu przystąpiono przed 21.10.2010 roku - to, że jest zgodny z ustaleniami studium), które jest nadrzędnym opracowaniem planistycznym w stosunku do planu miejscowego;
  2. przepisy ogólne ? w których muszą być wymienione wszystkie zagadnienia będące ustaleniami planu;
  3. przepisy szczegółowe ? odnoszące się do poszczególnych terenów wydzielonych planem;
  4. przepisy końcowe, w tym określenie, po ilu dniach od ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa uchwała wchodzi w życie.

Każde zdanie lub człon zdania jest przyporządkowany do konkretnego: paragrafu, ustępu, punktu lub litery. W przypadku rozstrzygania przez prawników ewentualnych wątpliwych kwestii, większa waga jest przywiązywana do tekstu niż do rysunku.

Rysunek planu, stanowiący załącznik nr 1 do uchwały, obowiązuje tylko w takim zakresie, w jakim określa to tekst planu stanowiący treść uchwały rady gminy. Rysunek planu miejscowego sporządza się w skali 1:1000, z wykorzystaniem urzędowych kopii map zasadniczych albo w przypadku ich braku map katastralnych, gromadzonych w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się stosowanie map w innych skalach.

Z legendy do rysunku powinno wyraźnie wynikać, które z oznaczeń są związane z ustaleniami planu (linie rozgraniczające, linie zabudowy, symbole przeznaczenia terenu, itp.), a które mają jedynie charakter informacyjny (np. granice form ochrony przyrody ustanowione na podstawie przepisów odrębnych, obszary i obiekty wpisane do rejestru zabytków lub objęte gminną ewidencją zabytków, obszary szczególnego zagrożenia powodzią, krawędzie jezdni itp.).

W załączniku nr 2 podaje się wykaz jedynie tych uwag, których nie uwzględnił wójt/burmistrz/prezydent, tak aby radni, uchwalając plan, mieli pełną świadomością, jakie kwestie, podnoszone w uwagach nie zostały w planie uwzględnione.

wprzestrzen wdecyzje14
wprzestrzen wdecyzje13

Załącznik nr 3 wskazuje, jaki ma być sposób finansowania inwestycji przewidzianych planem takich jak: drogi, oświata, wodociągi, kanalizacja. Określa się możliwe źródła finansowania (np. z budżetu miasta, z dotacji unijnych, z kredytów). Można, choć nie trzeba podać orientacyjne koszty tych inwestycji. Nadanie rangi załącznika do uchwały informacjom o przewidywanych kosztach i źródłach finansowania przewidzianych w planie inwestycji pozwala uświadomić radnym, jakie będą w najbliższych latach konsekwencje finansowe uchwalenia planu.

Często zdarza się, że organ sporządzający plan miejscowy (wójt/burmistrz/prezydent) rezygnują z zagwarantowania w planie terenów pod tzw. infrastrukturę społeczną (np. przedszkola, szkoły, ośrodki zdrowia) czy przestrzenie publiczne i tereny zieleni (parki, boiska) uzasadniając to brakiem funduszy nawet na wykupy gruntów lub zapłacenie odszkodowań dla obecnych właścicieli tych terenów, nie mówiąc już o kosztach samych inwestycji. Niestety bieżące problemy ekonomiczne gminy są najczęściej powodem rezygnacji z budowy lub chociażby zabezpieczania rezerw pod szkołę lub obwodnicę drogową.

W trakcie opracowywania planu sporządzana jest prognoza oddziaływania na środowisko, którą wykłada się do publicznego wglądu razem z projektem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Postępowanie we sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, której efektem jest prognoza, zostało określone w ustawie z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Do prognozy oddziaływania na środowisko należy po uchwaleniu planu sporządzić podsumowanie. Podsumowanie to jednak, podobnie jak i sama prognoza ?środowiskowa", nie są załącznikami do uchwały o przyjęciu planu.


Gdzie i kiedy mogą być podejmowane prace budowlane lub inne działania inwestycyjne?

W art. 4 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym mowa jest o tym, że: Ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Równolegle jednak w ust. 2 tego samego artykułu podano, że: W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.

W 2003 roku otworzono także drogę do realizacji inwestycji drogowych i kolejowych z pominięciem planów miejscowych, poprzez przyjęcie ?specustaw" - drogowej i kolejowej (ustawa z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych i ustawa z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym), a następnie innych ?specustaw", w tym lotniczej (ustawa z dnia 12 lutego 2009r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego). Tym samym dano inwestorom zarówno prywatnym jak i publicznym możliwość realizowania w praktyce wszelkich możliwych inwestycji bez planu miejscowego.

wprzestrzen wdecyzje15

Inwestycje mogą być realizowane bez planu na podstawie decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzji wynikających ze ?specustaw" (np. decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego).

Prowadzenie procesu inwestycyjnego w oparciu o uproszczone tryby przyjęte dla decyzji o warunkach zabudowy lub decyzji wynikających ze ?specustaw" może być wygodne zarówno dla inwestorów jak i dla władz gminy. Opracowanie planu miejscowego - w przeciwieństwie do decyzji dotyczących jedynie doraźnych inwestycji, wymaga od władz wysiłku i wizji rozwoju miasta lub gminy przy uwzględnieniu różnych uwarunkowań i wymogów formalnych. Decydując o treści ustaleń planu miejscowego wójt/burmistrz lub prezydent oraz rada gminy biorą odpowiedzialność za konsekwencję ich realizacji. Mogą godzić się np. na żywiołową zabudowę terenów dowolnymi formami zabudowy o różnych funkcjach, albo blokują rozwój pewnych funkcji na poszczególnych obszarach w taki sposób, aby stymulować lub ukierunkować ich rozwój w wyznaczonych rejonach. Niestety bierna postawa władz gminy w polityce przestrzennej jest często przychylnie przyjmowana lub wręcz wymuszana przez wyborców.

Mieszkańcy często nie mają świadomości, że procedura sporządzania planu miejscowego, a potem jego obowiązywanie, zapewnia im większy wpływ na stan zagospodarowania przestrzennego, niż w przypadku, gdy inwestycje są prowadzone w oparciu o decyzje o warunkach zabudowy, decyzje o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej itp.


Jakie podmioty biorą udział w opracowaniu planu miejscowego?

W opracowaniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego muszą brać udział:

  • rada gminy/miasta, która podejmuje uchwałę o przystąpieniu do sporządzania planu oraz uchwałę o przyjęciu planu,
  • wójt gminy/burmistrz/prezydent miasta, przygotowujący (przy pomocy urzędu, którym kieruje) materiały planistyczne i zatrudniający projektanta planu,
  • projektant planu - osoba wpisana na listę członków izby urbanistów, przygotowująca (wraz z zespołem, którym kieruje) projekt planu i uczestnicząca w procedurze planistycznej w zakresie określonym w umowie z urzędem gminy lub miasta.

wprzestrzen wdecyzje16

Organ sporządzający projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ma obowiązek wystąpić o jego uzgodnienia do następujących organów (art. 17 pkt 6 lit. b):

  • właściwych organów wojskowych, ochrony granic oraz bezpieczeństwa państwa - obowiązek uzgodnienia dotyczy całego planu,
  • wojewody, zarządu województwa, zarządu powiatu - obowiązek uzgodnienia dotyczy odpowiednich zadań rządowych i samorządowych,
  • właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków - obowiązek uzgodnienia dotyczy kształtowania zabudowy i zagospodarowania teren,
  • właściwego zarządcy drogi - obowiązek uzgodnienia istnieje wyłącznie wtedy, gdy sposób zagospodarowania gruntów przyległych do pasa drogowego lub zmiana tego sposobu mogą mieć wpływ na ruch drogowy lub samą drogę,
  • właściwego organu nadzoru górniczego - obowiązek uzgodnienia dotyczy zagospodarowania terenów górniczych,
  • ministra właściwego do spraw zdrowia - obowiązek uzgodnienia dotyczy zagospodarowania obszarów ochrony uzdrowiskowej,
  • dyrektora właściwego urzędu morskiego - obowiązek uzgodnienia dotyczy zagospodarowania pasa technicznego, pasa ochronnego oraz morskich portów i przystani,

Innymi organami właściwymi do uzgadniania planu miejscowego na podstawie przepisów odrębnych są także:

  • dyrektor parku narodowego - obowiązek uzgodnienia dotyczy planu w części dotyczącej parku narodowego i jego otuliny w zakresie ustaleń mogących mieć negatywny wpływ na ochronę przyrody parku narodowego (art. 10 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody),
  • regionalny dyrektor ochrony środowiska - obowiązek uzgodnienia dotyczy planu w części dotyczącej: rezerwatu przyrody i jego otuliny w zakresie ustaleń mogących mieć negatywny wpływ na cele ochrony rezerwatu przyrody (art. 13 ust. 3(a) ustawy o ochronie przyrody), parku krajobrazowego i jego otuliny w zakresie ustaleń mogących mieć negatywny wpływ na ochronę przyrody parku krajobrazowego (art. 16 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody), obszaru chronionego krajobrazu w zakresie ustaleń mogących mieć negatywny wpływ na ochronę przyrody obszaru chronionego krajobrazu (art. 23 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody), istniejącego lub projektowanego obszaru Natura 2000 w zakresie ustaleń mogących znacząco negatywnie wpływać na obszar Natura 2000 (art. 30 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody),
  • dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej - obowiązek uzgodnienia dotyczy planu w zakresie zagospodarowania stref ochronnych ujęć wody, obszarów ochronnych zbiorników wód śródlądowych i obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi w celu zapewnienia prawidłowego gospodarowania wodami, w tym w szczególności ochrony zasobów wodnych oraz ochrony ludzi i mienia przed powodzią (art. 4(a) pkt 2 Prawa wodnego),
  • minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego - obowiązek uzgodnienia dotyczy planu dla obszarów położonych w granicach obszaru Pomnika Zagłady i jego strefy ochronnej (art. 5 ust. 2 ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady),
  • Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego - obowiązek uzgodnienia dotyczy planu w gminach, na terenie których przewiduje się lokalizację nowego lub modernizację istniejącego lotniska oraz lotniczych urządzeń naziemnych (art. 21 ust. 2 pkt 28 Prawa lotniczego),
  • Prezes Państwowej Agencji Atomistyki - obowiązek uzgodnienia dotyczy sytuacji, gdy w projekcie planu został umieszczony obiekt jądrowy (art. 36 ust. 2 Prawa atomowego).

Organ wykonawczy gminy jest zobowiązany wystąpić o zgodę na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, jeżeli wymagają tego przepisy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (art. 7 ust. 2 tej ustawy) - w trybie ustalonym przepisami tej ustawy.

wprzestrzen wdecyzje17

 Zgoda na zmianę przeznaczenia gruntów ma nieco inny charakter od pozostałych uzgodnień uzyskiwanych w procedurze planistycznej. To rozstrzygnięcie nie dotyczy bowiem uzgodnienia projektu planu, a ma na celu podjęcie decyzji w sprawie konkretnych terenów, a dokładnie zmiany ich przeznaczenia. O konieczności uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia mówi także art. 17 pkt 6 lit. c ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym).

Jednym ze środków ochrony gruntów wymienionych w art. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych jest ograniczanie przeznaczenia na cele nierolnicze lub nieleśne.

Istotne jest wyłącznie spod konieczności uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia wprowadzone do wymienionej ustawy z dniem 1 stycznia 2009 r. Zgodnie z dodanym art. 5a przepisów ustawy nie stosuje się do gruntów rolnych stanowiących użytki rolne położonych w granicach administracyjnych miast. Wobec tego do gruntów rolnych położonych na terenach miast nie jest wymagana decyzja w sprawie przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze.

Przepisy ustawy mówią, że zmiana przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne dokonuje się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, jeżeli wymaga ona zgody właściwego organu na zmianę przeznaczenia. I tak, zgody na zmianę przeznaczenia gruntów wymagają:

  • grunty rolne stanowiące użytki rolne klas I-III, jeżeli ich zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 0,5 ha,
  • grunty leśne stanowiące własność Skarbu Państwa,
  • pozostałe grunty leśne.

Organami właściwymi do wydania zgody na zmianę przeznaczenia są odpowiednio: minister właściwy do spraw rozwoju wsi, minister właściwy do spraw środowiska, marszałek województwa, przy czym zgoda może być wyrażona po uzyskaniu opinii izby rolniczej.

Zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym obowiązek wystąpienia o opinie do projektu miejscowego planu dotyczy następujących organów opiniujących (art. 17 pkt 6 lit. a ):

  • gminnej lub innej właściwej komisji urbanistyczno-architektonicznej - opinia dotyczy całego planu; komisja urbanistyczno-architektoniczna jest fachowym organem o charakterze doradczym, a jej właściwość wynika z art. 8 ustawy planistycznej,
  • regionalnego dyrektora ochrony środowiska - opinia dotyczy różnych zagadnień ochrony środowiska wynikających z przedmiotu i zakresu planu,
  • właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego - opinia dotyczy zagadnień higieny i zdrowia publicznego,
  • Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej - opinia dotyczy jedynie zagadnień telekomunikacji,
  • właściwych organów administracji geologicznej - opinia dotyczy jedynie terenów zagrożonych osuwaniem się mas ziemnych,
  • wójtów, burmistrzów gmin albo prezydentów miast graniczących z obszarem objętym planem - gdy obszar objęty planem graniczy z inną gminą, a zakres opinii dotyczy rozmieszczenia inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym,

Opinia wymagana jest także od właściwego organu Państwowej Straży Pożarnej i wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w trzech przypadkach:

  • lokalizacji nowych zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnych awarii,
  • zmian, o których mowa w art. 250 ust. 5 i 7 Prawa ochrony środowiska w istniejących zakładach o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnych awarii i nowych inwestycji,
  • rozmieszczenia obszarów przestrzeni publicznej i terenów zabudowy mieszkaniowej w sąsiedztwie zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnych awarii, w przypadku gdy te inwestycje, obszary lub tereny zwiększają ryzyko lub skutki poważnych awarii.

Kolejne ciekawe upoważnienie do opiniowania projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w zakresie dotyczącym terenów wykorzystywanych na cele kultury fizycznej, daje przepis art. 30 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2010r. o sporcie. Opinię ma prawo wyrazić gminna rada sportu, czyli nieobowiązkowo powołane przez organ wykonawczy gminy ciało opiniodawczo-doradcze.

Katalog organów współdziałających przy tworzeniu miejscowego planu zagospodarowania jest szeroki. Większość organów opiniujących i uzgadniających plan należy do struktur administracji rządowej. Zakres opinii lub uzgodnień jest wskazany w przepisach prawa i jest uzależniony od zadań i kompetencji organów współdziałających.

Instytucjami, które po uchwaleniu planu miejscowego oceniają zgodność procedury jego sporządzania z przepisami prawa są:

  • wojewoda (może stwierdzić nieważność uchwały rady gminy w terminie miesiąca od otrzymania dokumentacji);
  • wojewódzki sąd administracyjny (może stwierdzić nieważność uchwały rady gminy, gdy zostanie ona zaskarżona).

Instytucjami opiniującymi projekt planu i prognozę oddziaływania na środowisko w ramach strategicznych ocen oddziaływania na środowisko na podstawie ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jednol. Dz. U. z 2013r. poz. 1235) są: państwowy powiatowy inspektor sanitarny i regionalny dyrektor ochrony środowiska.

wprzestrzen wdecyzje18

W procedurze sporządzania planu miejscowego mogą brać WSZYSCY inni nie zawiadomieni indywidualnie, czyli:

  • mieszkańcy i ich reprezentanci (np. wspólnoty mieszkaniowe, stowarzyszenia mieszkańców),
  • właściciele budynków i terenów,
  • inwestorzy obecni i potencjalni,
  • użytkownicy terenów objętych planem (np. najemcy budynków lub lokali użytkowych, prowadzący placówki społeczne, takie jak szkoły, ośrodki kultury, obiekty sportowe itp.),
  • przedstawiciele pozostałych części gminy/miasta/regionu (np. organizacje pozarządowe).

Ustawy planistyczna wraz z aktami wykonawczymi (rozporządzeniami) nakreślają pola odpowiedzialności, w których działają poszczególne podmioty biorące udział w opracowaniu planu.

Przewodniczący rady gminy podpisujący uchwały, wójt/burmistrz lub prezydent miasta, odpowiedzialny za ich wykonanie oraz planista/urbanista, odpowiadający za prawidłowość rozwiązań planistycznych, są teoretycznie podmiotami o największej możliwości wpływania na zakres i treść planu. Bywa jednak, że instytucje uzgadniające lub opiniujące, albo wręcz sami mieszkańcy, proponują konkretne rozwiązania i wykazują większą inicjatywę w dążeniu do konkretnych rozwiązań niż ustawowo określeni ?autorzy? planu. W przypadku, gdy przewidziana w projekcie planu zmiana przeznaczenia terenu wymaga uzyskania zgody na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej lub leśnej, decydujący wpływ na funkcję terenów może mieć podmiot, od którego zależy wydanie takiej zgody (np. minister lub marszałek województwa).

Impulsem dla twórczego, a nie biernego podejścia do procesu planowania w gminie, mogą być przedstawiciele jej władz, zorganizowane grupy mieszkańców, stowarzyszenia, a także tzw. ?zwykli ludzie" potrafiący jasno i przejrzyście przedstawiać swoje koncepcje. Wielu mieszkańców i organizacji doświadczyło zyskało znaczne doświadczenie skutecznego udziału w procedurze planistycznej i ma świadomość, że można wpływać na decyzje władz gminy biorąc aktywny i konstruktywny udział w sporządzaniu planów miejscowych. Jedną z takich organizacji jest Pierwsza Warszawska Agenda 21.

Mieszkańcy lub inne podmioty nie zawiadamiane indywidualnie, mimo iż uczestniczą w wybranych etapach procedury, mogą wręcz zdecydować o ostatecznym kształcie planu, jeżeli wykorzystają wszystkie możliwości wpływania na decyzje urzędu i rady gminy/miasta


Czym jest i jak powstaje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego?

Plan miejscowy jest podstawowym narzędziem planistycznym w systemie prawnym zagospodarowania przestrzennego w Polsce. W wiążący sposób ustala przeznaczenie terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określa sposoby zagospodarowania i warunki zabudowy.

Plan miejscowy uznawany jest za bazę, na której budowany jest system aktów planowania przestrzennego. Jest więc aktem prawa miejscowego, powszechnie obowiązującym na terenie, który obejmuje. Jego ustalenia nie mogą naruszać ustaleń studium. Przyjmuje się, że postanowienia planu miejscowego są wiążące zarówno dla organów i instytucji publicznych, jak i obywateli. Dopuszcza się więc traktowanie poszczególnych ustaleń planu jako normy prawne, będące podstawą do wydawania decyzji administracyjnych w procesie budowlanym (pozwolenie na budowę). Jednak mimo iż plan miejscowy jest podstawowym instrumentem realizującym politykę przestrzenną, to jego uchwalenie ma charakter fakultatywny, czyli nie ma obowiązku sporządzenia i uchwalenia planów miejscowych dla terenów położonych w granicach gminy. Oczywiście ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wyznacza wyjątki od tej reguły, czyli sytuacje, w których sporządzenie i uchwalenie planu jest obligatoryjne.

Praktyka wygląda jednak tak, że gminy rezygnują z opracowania i uchwalenia planów, bo to procedura kosztowna i długotrwała. W takich sytuacjach mamy do czynienia z dużą dowolnością, gdyż podstawą działań planistycznych są decyzje administracyjne ? decyzje o warunkach zabudowy i decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego, a nie polityka przestrzenna gminy wyrażona w studium, które nie ma charakteru i mocy prawa miejscowego. Dlatego w interesie mieszkańców jest doprowadzenie do opracowania i uchwalenia planów z uwzględnieniem przy ich opracowaniu postulatów społecznych.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w planie miejscowym określa się obowiązkowo:

  1. przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania,
  2. zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego,
  3. zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego,
  4. zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej,
  5. wymagania wynikające z potrzeb kształtowania przestrzeni publicznych,
  6. zasady kształtowania zabudowy oraz wskaźniki zagospodarowania terenu, maksymalną i minimalną intensywność zabudowy jako wskaźnik powierzchni całkowitej zabudowy w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, maksymalną wysokość zabudowy, minimalną liczbę miejsc do parkowania w tym miejsca przeznaczone na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową i sposób ich realizacji oraz linie zabudowy i gabaryty obiektów,
  7. granice i sposoby zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, ustalonych na podstawie odrębnych przepisów, w tym terenów górniczych, a także obszarów szczególnego zagrożenia powodzią oraz obszarów osuwania się mas ziemnych,
  8. szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym,
  9. szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy,
  10. zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej;
  11. sposób i termin tymczasowego zagospodarowania, urządzania i użytkowania terenów,
  12. stawki procentowe, na podstawie których ustala się opłatę naliczaną w związku ze zmianą wartości nieruchomości przez plan miejscowy, w przypadku jej zbycia przez właściciela.

Kolejne kroki sporządzania i uchwalania studium gminnego i miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wyznacza sformalizowana procedura określona w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (art. 11 i 12 ? studium, art. 17, 18 i 19 ? plan miejscowy). Przewiduje ona następujące działania dla miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego:

1 - Podjęcie uchwały przez radę gminy o przystąpieniu do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Uchwała może być podjęta przez z własnej inicjatywy rady gminy lub na wniosek wójta, burmistrza albo prezydenta miasta.

2 - Publiczne ogłoszenie przez wójta/burmistrza lub prezydenta miasta o przystąpieniu do sporządzania planu wraz z poinformowaniem o możliwości składania wniosków do projektu planu z podaniem formy, miejsca i terminu (nie krótszego niż 21 dni od dnia ogłoszenia) ich składania. Ogłoszenie powinno być zamieszczone w lokalnej prasie i na tablicy ogłoszeń w urzędzie oraz w inny przyjęty w danej gminie sposób. Najczęściej stosuje się zamieszczanie ogłoszeń w Biuletynie Informacji Publicznej na oficjalnym portalu gminy.

Ten etap jest uznawany za pierwszy, w którym społeczność lokalna uzyskuje możliwość oddziaływania na treść danego opracowania planistycznego, gdyż złożone wnioski traktowane są jako propozycje mieszkańców do ustaleń dotyczących ich aktów planistycznych.

3 - Jednocześnie wójt/burmistrz/prezydent zawiadamia na piśmie instytucje i organy właściwe do uzgadniania i opiniowania planu o podjęciu uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu. Do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego i regionalnego dyrektora ochrony środowiska występuje o uzgodnienie zakresu prognozy oddziaływania na środowisko (na podstawie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko).

W okresie zbierania wniosków wójt/burmistrz/prezydent miasta może (lecz nie musi) zorganizować spotkanie z mieszkańcami. Na spotkaniu takim są przedstawiane granice opracowania, materiały nadrzędne w stosunku do planu, takie jak studium gminy/miasta, istniejące formy ochrony przyrody i środowiska kulturowego itp. Może też zapoznać mieszkańców z ramowym harmonogramem i kolejnością prac projektowych, zaprezentować pracowników urzędu odpowiedzialnych za prowadzenie prac planistycznych oraz przedstawicieli zespołu projektowego. Mieszkańcy mogą przedstawić swoje postulaty lub wyjaśnić wątpliwości związane ze sposobem formułowania wniosków.

4 - Wójt/burmistrz/prezydent miasta sporządza projekt planu miejscowego, rozpatrując wnioski złożone do planu i wydaje zarządzenie w sprawie sposobu ich rozpatrzenia.

Obowiązek rozpatrzenia wszystkich złożonych do planu miejscowego wniosków spoczywa na wójcie/burmistrzu lub prezydencie miasta. Ustawa nie reguluje formy prawnej tej czynności, jednak na podstawie zasad ogólnych przyjmuje się, że rozpatrzenie wniosku następuje w formie zarządzenia. Organ wykonawczy gminy może dokonać tego w formie zbiorczej, czyli zarządzenia w sprawie uwzględnienia lub odrzucenia wniosków złożonych do planu miejscowego, które przedstawia w formie zestawienia tabelarycznego. Wnioski złożone po terminie nie podlegają rozpatrzeniu, niemniej jednak organ wykonawczy gminy może poddać je analizie, a nawet uwzględnić przy kolejnych czynnościach prowadzących do uchwalenia projektu planu miejscowego.

Rozpatrzenie wniosków do planu miejscowego następuje w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia upływu terminu ich składania.

Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że wnioski do planu dotyczą przede wszystkim postulatów i życzeń właścicieli nieruchomości oraz różnych grup interesu. Niestety rzadką praktyką jest organizowanie szerszych konsultacji społecznych, które na tym etapie umożliwiają uzyskanie wiedzy na temat potrzeb i oczekiwań społecznych.

We wczesnych fazach prac projektowych wójt/burmistrz/prezydent musi wykonać opracowanie ekofizjograficzne obejmujące obszar planu. Zwykle wykonuje je zespół kierowany przez projektanta planu lub zamawiane jest u specjalistów zajmujących się problematyką stanu i ochrony środowiska przyrodniczego. Zazwyczaj urząd gminy zamawia również u projektanta planu kompleksową inwentaryzację urbanistyczną wraz z raportem o stanie istniejącym oraz kilka wariantowych koncepcji planu miejscowego. Koncepcje takie mogą być poddane wewnętrznemu opiniowaniu przez biura urzędu już we wstępnej fazie prac nad planem. Przedstawia się je również radnym oraz miejskiej/gminnej komisji urbanistyczno-architektonicznej. W Warszawie właśnie Miejska Komisja Urbanistyczno - Architektonioczna (MKUA) wskazuje wariant koncepcji projektu, na podstawie którego ma być opracowany projekt planu miejscowego.

5 - Projekt planu opracowany w formie uchwały i rysunek planu, wraz z prognozą oddziaływania na środowisko, wójt/burmistrz/prezydent kieruje do uzgodnień i opinii.

Nie podlega opiniowaniu i uzgadnianiu wykonana równolegle prognoza skutków finansowych uchwalenia planu miejscowego, pozostając materiałem wewnętrznym urzędu miasta/gminy. Równolegle opiniują i uzgadniają projekt planu i prognozę środowiskową państwowy powiatowy inspektor sanitarny i regionalny dyrektor ochrony środowiska, w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

Nieprzedstawienie przez instytucje opiniujące i uzgadniające (o których była mowa wcześniej), w terminie określonym przez wójta/ burmistrza/prezydenta, stanowiska lub warunków na jakich uzgodnienie może nastąpić, uważa się za równoznaczne odpowiednio z uzgodnieniem lub zaopiniowaniem projektu. Projektant w porozumieniu z wójtem/burmistrzem/prezydentem wprowadza zmiany wynikające z uzyskanych opinii i dokonanych uzgodnień. Konieczne jest uzyskanie wymaganego ?pozytywnego" uzgodnienia. Uzgodnienie następuje w drodze postanowienia.

Negatywna opinia nie blokuje uchwalenia planu jednak powinno się ją uwzględnić lub podać uzasadnienie jej nie uwzględnienia. Jeżeli jest to konieczne to po uzyskaniu niezbędnych uzgodnień i opinii wójt/burmistrz/prezydent występuje o zgodę na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne.

Projekt planu ?pozytywnie" uzgodniony i w miarę możliwości ?pozytywnie" zaopiniowany oraz mający zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne może być wyłożony do publicznego wglądu.

wprzestrzen wdecyzje19

 6 - Wójt/burmistrz/prezydent wykłada projekt miejscowego planu wraz z prognozą oddziaływania na środowisko do publicznego wglądu na okres co najmniej 21 dni i organizuje w tym czasie dyskusję publiczną nad przyjętymi w projekcie planu rozwiązaniami.

wprzestrzen wdecyzje20

Ten etap jest kluczowy dla partycypacji społecznej w procedurach sporządzania i uchwalania gminnych aktów planistycznych.

Etap ten następuje po sporządzeniu projektu planu miejscowego, w którym uwzględnione zostały przyjęte rozwiązania wynikające z pozytywnie rozpatrzonych wniosków oraz wprowadzone zmiany wynikające z uzyskanych opinii i dokonanych uzgodnień. Ogłoszenie o wyłożeniu projektu planu miejscowego ? zgodnie ze wzorem określonym przez przepisy, wójt/burmistrz lub prezydent miasta podaje do wiadomości społeczności lokalnej co najmniej na 7 dni przed ustaloną datą początku wyłożenia. Ogłoszenie zamieszczane jest w miejscowej prasie, przez obwieszczenie oraz w zwyczajowo przyjęty sposób ? m.in. w Biuletynie Informacji Publicznej w portalu internetowym gminy. W ogłoszeniu podaje się także miejsce wyłożenia projektu planu oraz termin i miejsce dyskusji publicznej, na jego temat. Projekt planu miejscowego wykładany jest na okres co najmniej 21 dni, przy czym w tym czasie dostępna jest także sporządzona do niego prognoza oddziaływania na środowisko.

Wyłożenie projektu planu odbywa się zwykle w urzędzie miasta/gminy. Rysunek projektu planu wywieszany jest w urzędzie gminy w dostępnym dla wszystkich zainteresowanych miejscu. Do wglądu wyłożony jest także tekst projektu planu oraz tekst i rysunek prognozy oddziaływania na środowisko. Dobrą praktyką jest organizowanie spotkań wszystkich zainteresowanych z projektantami planu, które mają formę dyżurów i odbywają się w miejscu wyłożenia planu. Niezależnie od wyłożenia ?papierowej" wersji planu i prognozy, ich elektroniczne wersje publikowane są na stronie internetowej miasta/gminy.

Dyskusja publiczna jest obligatoryjnym elementem procedury. Jednak ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie precyzuje zasad jej przeprowadzania. Organizuje ją organ sporządzający plan w czasie wyłożenia projektu planu miejscowego do publicznego wglądu. W czasie dyskusji prezentowane są rozwiązania przyjęte w projekcie planu i każdy z uczestników może wyrazić swoją opinię na ich temat, zadać pytania projektantom i uzyskać potrzebne informacje. Przepisy nie narzucają tu żadnych rozwiązań, dając władzom gminy możliwość przeprowadzenia na tym poziomie konsultacji społecznych różnymi metodami.

Udział w dyskusji publicznej może wziąć KAŻDY, czyli wypowiadać się w niej mogą zarówno mieszkańcy gminy, jak i osoby mieszkające w innych gminach, przedstawiciele środowisk, osoby prawne i jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej przez swych przedstawicieli jak również organy administracji publicznej. Dyskusja musi być przeprowadzona w sposób zapewniający uczestnictwo wszystkim zainteresowanym podmiotom, bez względu na posiadany interes prawny, a jej przebieg należy właściwie udokumentować w formie protokołu i listy uczestników. Protokół z dyskusji składa się na dokumentację planistyczną i jest podawany do publicznego wglądu.

7 - Składanie i rozpatrywanie uwag do projektu wyłożonego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

W ogłoszeniu o wyłożeniu projektu planu wyznacza się także termin, w którym osoby fizyczne i prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej mogą wnosić uwagi do projektu planu. Termin na składanie uwag nie może być krótszy niż 21 dni od dnia zakończenia wyłożenia.

Uwagi do projektu planu miejscowego może wnieść KAŻDY, kto kwestionuje lub popiera ustalenia przyjęte w projekcie planu wyłożonym do publicznego wglądu. Przez wniesienie uwagi można wyrazić swoją dezaprobatę, krytykę lub poparcie dla rozwiązań zaproponowanych w planie. Uwaga, która zawiera propozycję alternatywnych zapisów do tych z projektu planu powinna dokładnie określać jakiego terenu lub zagadnienia dotyczy. Składana uwaga nie wymaga uzasadnienia, jeśli nie wynika ono ze stanu prawnego. Jednak powinna koncentrować się na aspektach merytorycznych - być zwięzła i rzeczowa.

Uwagi do projektu planu należy wnieść na piśmie w terminie wyznaczonym w ogłoszeniu, uwaga złożona lub wysłana pocztą po terminie składania nie jest rozpatrywana.

wprzestrzen wdecyzje21

Wójt/burmistrz lub prezydent miasta rozpatruje uwagi w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia upływu terminu ich składania. Projektant w uzgodnieniu z wójtem/burmistrzem/prezydentem wprowadza zmiany do projektu planu miejscowego wynikające z uwzględnienia w nim rozpatrzonych uwag, a następnie w niezbędnym zakresie ponawia uzgodnienia.

Jeżeli na skutek zmian w projekcie planu mogło nastąpić naruszenie interesu właściciela gruntu, mieszkańca lub innego podmiotu, to zmieniony projekt planu wykłada się ponownie do publicznego wglądu wraz ze skorygowaną prognozą oddziaływania na środowisko. Projekt planu może być kilkakrotnie zmieniany w wyniku złożonych uwag i kilkakrotnie wykładany. Każde wyłożenie musi być przeprowadzone z zachowaniem wszystkich wyżej wymienionych wymogów proceduralnych. Jeśli jest to niezbędne trzeba poprawiony projekt planu wysłać ponownie do uzgodnienia i zaopiniowania uprawnionym do tego organom i instytucjom.

Uwaga nie jest środkiem prawnym służącym ochronie interesu prawnego jednostki, stąd rozstrzygnięcie w sprawie wniesionej uwagi nie rodzi po stronie wnoszącego uprawnienia do jego zaskarżenia. Nieuwzględnienie uwagi bądź jej uwzględnienie w niepełnym zakresie nie podlega zatem zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Lista nieuwzględnionych przez wójta/burmistrza lub prezydenta miasta uwag wniesionych do projektu planu miejscowego, przedstawiana jest wraz z projektem planu miejscowego radzie gminy. Najpierw projekt planu prezentowany jest merytorycznej komisji rady gminy ? zazwyczaj jest to komisja ładu przestrzennego. Rada gminy, uchwalając studium lub plan miejscowy, rozstrzyga jednocześnie o sposobie rozpatrzenia uwag, a rozstrzygnięcie to stanowi załącznik do uchwały o uchwaleniu studium bądź planu miejscowego.

8 Uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Po przeprowadzeniu wyłożenia do publicznego wglądu i po rozpatrzeniu złożonych uwag wójt/burmistrz lub prezydent przedstawia radzie gminy projekt planu miejscowego wraz z listą nieuwzględnionych uwag.

wprzestrzen wdecyzje22

Rada gminy może stwierdzić konieczność dokonania zmian w przedstawionym do uchwalenia projekcie planu miejscowego, szczególnie jeżeli stwierdzi, że należy uwzględnić jedną lub kilka uwag, których nie uwzględnił wójt/burmistrz lub prezydent. W takim przypadku czynności, przewidziane procedurą, ponawia się w zakresie niezbędnym do dokonania tych zmian. Przedmiotem ponowionych czynności może być jedynie część projektu planu objęta zmianą, jednak zmiany te mogą wymagać ponawiania uzgodnień lub ponownego wyłożenia projektu planu oraz przeprowadzenia dyskusji publicznej. Takie ?wycofanie planu z sesji uchwalającej" może spowodować przedłużenie biegu procedury planistycznej o kilka miesięcy lub kilka lat.

Plan miejscowy uchwala rada gminy/miasta po stwierdzeniu, że nie narusza on ustaleń studium, rozstrzygając jednocześnie o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu planu oraz sposobie realizacji, zapisanych w planie, inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy oraz o zasadach ich finansowania (załączniki nr 2 i 3 do uchwały).

Następnie wójt/burmistrz lub prezydent przedstawia wojewodzie uchwałę, wraz z załącznikami oraz dokumentacją prac planistycznych w celu oceny ich zgodności z przepisami prawa. Uchwalony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego wchodzi w życie w terminie określonym w uchwale, liczonym od daty publikacji uchwały w dzienniku urzędowym województwa, zwykle nie wcześniej niż 14 dni od tej daty. Uchwała wraz z załącznikami publikowana jest także na stronie internetowej gminy/miasta.

Odtąd ustalenia planu są prawem miejscowym, obowiązującym wszystkich na wskazanym obszarze.

Wójt/burmistrz lub prezydent miasta sporządza także uzasadnienie i podsumowanie w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, wynikające z ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, przekazuje je do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego i regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz publikuje je na stronie internetowej gminy/miasta.

Biorąc udział w procedurze planistycznej należy zdawać sobie sprawę, że główna rola partycypacji społecznej polega na wyrównywaniu szans i reprezentowaniu różnych interesów oraz systemów wartości w procesie planowania, a tym samym na wywieraniu wpływu na ostateczny kształt planu. Wynika to z faktu, że jednym z celów udziału mieszkańców w planowaniu przestrzennym jest potrzeba zagwarantowania wpływu na podział dóbr, jakie oferuje przestrzeń, wszystkim uczestnikom tego procesu.


Dlaczego udział mieszkańców w planowaniu przestrzennym jest tak ważny?

Planowanie przestrzenne jest pierwszym bardzo istotnym etapem długiego procesu zmian zachodzących w naszej najbliższej okolicy, których efektem mogą być nowe inwestycje rosnące jak grzyby po deszczu tuż obok nas. Niewiele jest jednak osób, które zdają sobie sprawę z tego, że rodzaj obiektów jakie powstaną w sąsiedztwie oraz ich wygląd i funkcje zależą od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Niewiele osób ma świadomość, że tylko biorąc udział w sporządzaniu dokumentu ? jakim jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, mogą wpływać na rodzaj, charakter i przeznaczenie nowej zabudowy, na przebieg dróg, rozmieszczenie terenów zieleni i placów zabaw, na ilość żłobków, przedszkoli, szkół i placówek kultury w ich dzielnicy. Większość mieszkańców nie zdaje sobie sprawy, że plan miejscowy jest aktem prawa miejscowego, czyli w momencie jego uchwalenia przez radę gminy staje się zbiorem przepisów regulujących przeznaczenie oraz warunki zagospodarowania i zabudowy terenów objętych planem oraz jest podstawą do wydawania pozwoleń na budowę.

Przestrzeń jest dobrem wspólnym, a sposób jej zagospodarowania wpływa na jakość życia wspólnot terytorialnych. Dlatego przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zapewniły obywatelom udział w tym procesie oraz możliwość kontroli społecznej, której zakres i forma zostały określone w ustawie.

Z wieloletnich obserwacji przedstawicieli różnych grup biorących udział w procesach planistycznych ? m.in. przedstawicieli administracji i władz samorządowych, inwestorów, urbanistów, a także mieszkańców i przedstawicieli organizacji społecznych ? wynika, że samorządność oparta na współpracy i dialogu wszystkich partnerów tego procesu jest w słabej kondycji. Wynika to m.in. z faktu, że mieszkańcy niechętnie angażują się w pracę nad studium gminnym czy planem miejscowym, bo procedura planistyczna jest długotrwała, ustalenia projektu planu (i studium) i jego rysunek są niezrozumiałe dla nieprzygotowanego odbiorcy, a rzetelna analiza dokumentacji opracowanej w procesie powstawania planu (i studium) wymaga zaangażowania, poświęcenia wolnego czasu i znajomości wielu zagadnień.


Czym jest partycypacja społeczna w planowaniu przestrzennym?

Partycypacja społeczna polega na udziale obywateli w decydowaniu o sprawach społeczności, której są członkami oraz w zarządzaniu nimi. Partycypacja społeczna w planowaniu przestrzennym definiowana jest jako proces, w którym biorące udział w nim strony współdziałają w przygotowaniu planów, realizacji określonej polityki przestrzennej i podejmowaniu decyzji dotyczących tych kwestii. Cechą charakterystyczną partycypacji jest aktywny udział i współdziałanie wszystkich partnerów biorących udział w tym procesie. Dlatego świadome i aktywne uczestnictwo obywateli w procesie planowania przestrzennego jest sprawą niezmiernie istotną, gdyż pozwala na prezentowanie opinii i preferencji mieszkańców w sprawach tak ważnych jak przeznaczenie terenów pod różne funkcje oraz sposoby zagospodarowania najbliższej okolicy. Prawo do udziału każdego zainteresowanego w tworzeniu dokumentów planistycznych ? takich jak studia gminne czy miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, to nie tylko forma uspołecznienia procesu decyzyjnego, ale przede wszystkim obowiązek mieszkańców i ich przedstawicieli.

Dzięki korzystaniu z możliwości jakie daje mieszkańcom prawo mogą oni wpływać na decyzje podejmowane przez władze gminy. A decyzje, które biorą pod uwagę racje większości mieszkańców i kierują się potrzebami społeczności, zwiększają zaufanie do władz oraz dają gwarancje mieszkańcom, że w ramach prowadzonego dialogu ich zdanie jest brane pod uwagę.


Jakie korzyści daje dialog?

wprzestrzen wdecyzje23

 Z prowadzenia dialogu wynika wiele korzyści:

  • dla samorządów, gdyż poznają lepiej faktyczne potrzeby społeczności lokalnej, dlatego mogą je zdefiniować i podejmować trafniejsze, akceptowane przez społeczność lokalną decyzje;
  • dla mieszkańców i organizacji pozarządowych, gdyż zyskują poczucie współdecydowania o rozwoju gminy i kontroli nad wybranymi reprezentantami władz samorządowych, poznają procedury i zasady działania organów władz lokalnych, rozwijają umiejętność współpracy i komunikowania się, uczą się kreatywności, formułowania opinii i stanowisk.

Udział wszystkich zainteresowanych stron w dialogu, podczas którego można wyrażać opinie w sprawach istotnych dla mieszkańców daje szanse na rozwiązanie wielu problemów unikając konfliktów i protestów społecznych.

Dialog między organami władzy a społecznością lokalną jest bardzo ważny, w końcu to w ustawie z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym zapisano, że władzę w gminie sprawują sami mieszkańcy bezpośrednio lub pośrednio poprzez wybranych spośród siebie przedstawicieli.

Lecz żeby podjąć skuteczny dialog z organami władzy działającymi w sferze planowania i zagospodarowania przestrzennego i włączyć się w ten proces trzeba wiedzieć jakie są jego zasady i czego on dotyczy.

Była już mowa o tym, że przestrzeń jest dobrem wspólnym, każdy powinien mieć do niej równy dostęp i jednocześnie wpływ na kształtowanie jej wokół siebie. W art. 1 ustawy z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (upzp) mowa jest o tym, że podstawą działań planistycznych jest między innymi ład przestrzenny. Art. 2 pkt 1 tej ustawy definiuje ład przestrzenny jako takie kształtowanie przestrzeni, które tworzy harmonijną całość, uwzględniając przy tym wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, społeczno-gospodarcze, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. Mimo, iż ta definicja jest bardzo ogólna i pozwala na szeroką interpretację, to wymienione w niej uwarunkowania i wymagania, które należy uwzględnić w procesie kształtowania ładu przestrzennego dotyczą przede wszystkim mieszkańców.


Żeby decydować, trzeba wiedzieć jak

Zdajemy sobie sprawę z tego, że trudny język prawniczy i niezrozumiała terminologia stosowane w większości przepisów i dokumentów z zakresu planowania przestrzennego powodują trudności w prawidłowym ich rozumieniu przez przeciętnego zjadacza chleba. Zniechęca to mieszkańców do korzystania z przysługujących im praw, czyli do formułowania wniosków i uwag do projektów studium gminnego i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz do prezentowania swoich racji podczas dyskusji publicznej.

Należy zdać sobie sprawę, że udział w procedurze planistycznej różnych partnerów społecznych służy współpracy i wypracowaniu wspólnych celów. Może być także okolicznością, która doprowadzi do przełamania apatii społecznej i pobudzi mieszkańców do aktywności.

W całej procedurze planistycznej z udziałem społeczeństwa nie chodzi o uzyskanie opinii na temat propozycji przedstawionych przez urbanistów w projekcie studium czy planu miejscowego, ale o współuczestnictwo w budowaniu rozwiązań przyjętych w ostatecznej ich wersji, w oparciu o wspólnie zdefiniowane potrzeby i problemy oraz poprzez wspólne dochodzenie do ich rozwiązania.

Niech więc mieszkańcy panują nad tym co władze planują.


Materiały źródłowe wykorzystane w publikacji:

  1.  Borys T., Zrównoważony rozwój - jak rozpoznać ład zintegrowany. Problemy ekorozwoju, 6, 2, 2011;
  2. Pawlak J., Zrównoważony rozwój miast. Pierwsza Warszawska Agenda 21, Warszawa 2009;
  3. Propozycje wskaźników do oceny i monitorowania zagospodarowania przestrzennego w gminach ze szczególnym uwzględnieniem ładu przestrzennego. Raport z prac wykonanych w etapie I i II, Opracowanie wykonane dla Departamentu Gospodarki Przestrzennej Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa maj 2012;
  4. Stawasz D., Sikora-Fernandez D., Turała M., Koncepcja Smart city jako wyznacznik podejmowania decyzji związanych z funkcjonowaniem i rozwojem miasta. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Studia Informatica nr 29 z 2012r.
  5. Ustawa z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz. U. z 12 czerwca 2012r. poz. 647 z późn. zmian.);
  6. Ustawowe formy partycypacji społecznej w planowaniu przestrzennym; Ochocki Model Dialogu Obywatelskiego. Polskie Towarzystwo Socjologiczne, Warszawa 2011 (http://www.pts.org.pl/omdo).

Publikację opracowali: Jolanta Pawlak i Zbigniew Kaiser
W tekście wykorzystano:

  • fragmenty miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego publikowanych w Biuletynie Informacji Przestrzennej Urzędu m.st. Warszawy;
  • zdjęcia wykonane przez: Natalię Pawlak i Jolantę Pawlak oraz publikowane w portalach internetowych: www.krosno24.pl, www.swidnicafakty.pl, www.um.warszawa.pl







Organizator:
agenda logo   Projekt dofinansowany ze środków
Programu Operacyjnego
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
www.pozytek.gov.pl
FIO_logo
Poprawiony: 20 marca 2014
 
© Zabi