english


faniMani


Wnioski z seminarium Prognozy

?ROLA PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO W PROCEDURZE I PRAKTYCE PLANOWANIA MIEJSCOWEGO?

Barbara Szulczewska, Katedra Architektury Krajobrazu SGGW

Seminarium odbyło się 30 czerwca 2008 r. Wzięło w nim udział 78 osób reprezentujących architektów i planistów, wykonawców prognoz, urzędników uczestniczących w procedurach planowania przestrzennego oraz przedstawiciele nauki.

Celem seminarium była analiza i ocena aktualnej sytuacji wykonywania prognoz oraz identyfikacja głównych przyczyn ich niewłaściwego funkcjonowania w systemie planowania miejscowego. Wygłoszone referaty odnosiły się do obowiązujących obecnie podstaw prawnych sporządzania prognoz, metody sporządzania planów miejscowych i roli prognozy, jako elementu tej metody, niedocenianych (fauna) lub kłopotliwych (hałas) zagadnień, wchodzących w zakres problemowy prognozy, rozbieżności między założeniami teoretycznymi i praktyką opracowania i wykorzystania prognozy jako elementu procedury planowania miejscowego.

W dyskusji wzięło udział kilkanaście osób, a na podstawie ich wypowiedzi sformułować można następujące wnioski, odnoszące się zarówno do roli prognozy w planowaniu miejscowym, jak i do podstaw prawnych oraz metodycznych jej opracowania:

  • Ciągle nie jest klarowna rola prognozy, a w związku z tym także czas jej przygotowania. Należy jednoznacznie określić, czy prognoza ma stanowić opracowanie towarzyszące opracowaniu planu miejscowego (a zatem modyfikujące planowane rozwiązania przestrzenne), czy też ma być koreferatem do wykonanego już planu (wówczas bezprzedmiotowe wydaje się wskazywanie rozwiązań alternatywnych). Zagadnienie to powinno być uregulowane w nowelizowanych obecnie przepisach prawnych.
  • Jednoznacznego rozstrzygnięcia wymaga relacja zespołu lub osoby wykonującej prognozę do zespołu planistycznego oraz zespołu sporządzającego opracowanie ekofizjograficzne. W dyskusji ujawniły się dwa rozbieżne stanowiska:
    1. Zespół (osoba) wykonujący prognozę powinien być częścią zespołu planistycznego, a najlepiej także wykonawcą opracowania ekofizjograficznego (daje to potencjalną gwarancję dobrego rozpoznania uwarunkowań przyrodniczych, intencji planistów i problemów, które plan powinien rozwiązać, choć nie daje gwarancji pełnej obiektywności ocen);
    2. Prognozę powinien sporządzać zespół ekspertów nie związanych z zespołem planistycznym; jedynie takie rozwiązanie daje gwarancję obiektywnej prognozy.
  • Zakres i szczegółowość prognozy jest związana z zakresem i precyzją ustaleń planu. W nowelizowanych przepisach prawnych raczej należy unikać zapisów sztywno regulujących zakres problemowy prognozy. Taki sztywny zapis, znajdujący się w obowiązującym do niedawna rozporządzeniu, powodował liczne nieporozumienia między wykonawcami prognoz a ? na przykład ? uzgadniającymi plany. Oczekiwanie, że prognoza zawierać będzie wszystkie elementy, przewidziane rozporządzeniem, w sytuacji, gdy plan miejscowy regulował wyłącznie podział na działki, układ komunikacyjny i linie zabudowy nie miało podstaw merytorycznych.
  • Zakres i szczegółowość prognozy jest również zależna od jakości informacji o środowisku przyrodniczym. Zarówno w referacie, poświęconym temu zagadnieniu, jak i w dyskusji wskazywano na dramatyczny brak takiej informacji na poziomie lokalnym. Monitoring środowiska przyrodniczego odnosi się w zasadzie do skali regionu i jest przydatny np. do analizowania przekształceń środowiska w planie zagospodarowania przestrzennego województwa (skala 1:200 000, 1:300 000). W bardzo ograniczonym zakresie można wykorzystać informacje, pochodzące z monitoringu do planów miejscowych (skala 1:1000, 1:2000). Tworzenie nowych i rozbudowa istniejących baz danych o środowisku przyrodniczym na szczeblu lokalnym jest zasadniczym warunkiem poprawy jakości merytorycznej prognoz i opracowań ekofizjograficznych, stanowiących ich podstawę.
  • Jako istotną przeszkodę w doskonaleniu jakości prognoz wskazywano niskie wynagrodzenie zespołów opracowujących prognozy. Z uwagi na to, że ? na ogół ? prognozy są zlecane wraz z planami brak informacji o ich kosztach. Zwykle stanowią one niewielki procent kosztów przewidzianych na sporządzenie planu.
  • W prognozach należałoby uwzględniać nie tylko zagadnienia środowiska przyrodniczego, ale także kwestie potencjalnych przekształceń fizjonomii krajobrazu. Są one w Polsce niedoceniane, a do powszechnego i wnikliwego analizowania zmian w krajobrazie i przeciwdziałania jego dewastacji nawołuje, ratyfikowana przez Polskę, Europejska Konwencja Krajobrazowa.
  • W planach miejscowych planiści, kształtując strukturę przestrzenną obszaru objętego planem, posługują się ? miedzy innymi ? wskaźnikiem powierzchni biologicznie czynnej. Z uwagi na coraz większe problemy, związane z gospodarką wodną na obszarach zurbanizowanych (obniżanie się poziomu wód gruntowych, ale także występujące często podtopienia i lokalne powodzie) należałoby wprowadzić wskaźnik powierzchni infiltracyjnej.
  • Procedura oceny oddziaływania na środowisko ustawowo wymaga udziału społeczności, zainteresowanej ustaleniami planu. Uczestnicy dyskusji wskazywali na problemy z tym związane, na przykład populizm, niekompetencję, nastawienie na realizację własnych interesów, efekt ?nimby? itd. Z uwagi na to, że istotą procedury OOS jest zaangażowanie społeczności pozostaje cierpliwe wzajemne uczenie się: ze strony społeczności uczestników dyskusji ? rozumienia znaczenia prognozy i jej roli dla jakości przestrzeni, którą plan kreuje; ze strony wykonawców prognoz ? takiego ich przedstawiania, aby były zrozumiałe dla osób spoza środowiska planistycznego.

Na zakończenie dyskusji uczestnicy seminarium postulowali organizację kolejnych spotkań poświęconych metodyce sporządzania prognozy oraz różnym problemom merytorycznym stanowiącym przedmiot prognozy i planowania miejscowego. Szczególnie dwa tematy wzbudziły żywe zainteresowanie uczestników seminarium:

  1. Omówienie podstaw metodycznych i zasad przeprowadzania uzgodnień i spotkanie w tej sprawie z przedstawicielami instytucji uzgadniających miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego;
  2. Prezentacja metod sporządzania prognozy w oparciu o przykłady i dobre praktyki ? w tym omówienie różnych zagadnień prognozowania zmian w środowisku.
Poprawiony: 19 października 2010
 
© Zabi