english


faniMani


Charakterystyki hydrologiczne Wisły

Jak przystało na największą polską rzekę, Wisła transportuje ogromną ilość wody. Miarą tej wielkości jest średni w roku odpływ wody do Bałtyku. Odpływ roczny Wisły wg danych z 2006r. wynosił 62000 mln. m3 *. Analizując zasobność w wodę najlepiej określić ?przydział wody? na jednego mieszkańca. Wartość realnie dostępnej wody przypadającej na jednego mieszkańca Polski wynosi ok. 560 m3 na rok.

Charakterystyczną cechą reżimu hydrologicznego rzeki jest występowanie lat suchych i mokrych. W latach suchych występuje deficyt wody, który najczęściej występuje w obszarach, gdzie skoncentrowany jest wodochłonny przemysł (np. hutniczy, chemiczny, spożywczy) i znajdują się duże aglomeracje miejskie. W okresach mokrych realnym zagrożeniem są wezbrania.

Powodzie, czyli takie wezbrania, które powodują straty gospodarcze, społeczne, moralne, są największymi klęskami żywiołowymi. Powodzie występują w Polsce, co kilka lub kilkanaście lat. Najstarsze wzmianki na ten temat pochodzą z kronik Długosza i dotyczą 988 roku. Dopiero pierwsze instrumentalne obserwacje stanu wody w rzekach, pochodzące z początku XVIII wieku, dostarczyły dokładnych, możliwych do analizy danych. W środkowym biegu Wisły pomiary stanu wody rozpoczęto w Warszawie około 1789 roku. Nieco później, bo w 1830 roku zainstalowano wodowskaz w Puławach, a w 1840 w Dęblinie.

Na terenie parku w Wilanowie - na podstawie śladów wielkich powodzi - odtworzone zostały poziomy wezbrań letnich w latach 1813, 1844 i 1943 oraz wezbrań roztopowych z 1924 i 1947 roku.

Największa powódź w XIX wieku miała miejsce w 1813 roku. Objęła znaczną część terytorium Polski, Czech, Węgier i Niemiec. W rejonie górnej i środkowej Wisły pochłonęła wiele ofiar ludzkich, niszcząc miasta, wsie, mosty, umocnienia i ludzki dobytek. W Warszawie zalane zostały niżej położone dzielnice oraz przedmieścia ? od Wilanowa do Kazunia. Zanotowany wówczas w Puławach najwyższy stan wody do dziś nie został przekroczony. Powódź w 1813 roku miała reperkusje polityczne i wpłynęła na losy Europy, gdyż załamała kampanię napoleońską na Śląsku.

Warszawski odcinek Wisły ma ok. 31 km długości (od 497,2 do 528,7 km). Środkowa Wisła ma deszczowo-śnieżny reżim odpływu, co skutkuje wczesnowiosennymi wezbraniami oraz jesiennymi stanami niskimi. Pionowe wahania zwierciadła wody w Wiśle wynoszą w ciągu roku ok. 4 ? 5 m, a najwięcej ok. 7 m.

Szerokość koryta wielkich wód Wisły ? położonego w międzywalu ? wynosi od 450 m w rejonie Mostu Śląsko-Dąbrowskiego do ponad 1000 m przy północnej i południowej granicy Warszawy.

Wisła charakteryzuje się 60-krotną rozpiętością objętości przepływu: od 110 m3/s - przy wodzie bardzo niskiej, do ok. 7000 m3/s ? dla wód powodziowych i 7750 m3/s dla wód stuletnich.

Wezbrania letnie pojawiają się nieregularnie i są krótkotrwałe. Najczęściej zdarzają się w lipcu i sierpniu, rzadziej w kwietniu lub we wrześniu. Są one efektem letnich opadów i trwają krócej od wezbrań roztopowych. Wezbrania roztopowe, zwykle długotrwałe i wysokie wynikają z wczesnowiosennego spływu wód roztopowych, potęgowanego zatorami śryżowymi i krą lodową. Okres niskich przepływów przypadających na wrzesień i październik przedłuża się zwykle aż do niżówek grudniowych.

Największą wartość przepływu wezbrania w Warszawie w wieloleciu 1921-1997 zanotowano w marcu 1924 roku. Wynosił on 5860 m3/s. Średni roczny przepływ na odcinku warszawskim wynosi 561 m3/s, co odpowiada jednostkowemu odpływowo 6,6 dm3/s/km2. W wieloleciu 1951-1997 największą wartość przepływu zaobserwowano w 1960 roku (5650 m3/s). Nieco mniejszą skalę miało wezbranie w 1997 roku ? 5130 m3/s.

Natomiast najniższe wartości poziomu lustra wody zanotowano w grudniu 1959 roku i na przełomie czerwca i lipca 1992 roku. Zmiany objętości przepływów wody w Wiśle związane są ściśle z pionowymi wahaniami zwierciadła wody w rzece, które w rocznym okresie dochodzą do 5 m, natomiast w warunkach ekstremalnych przekraczają 7 m. Najniższy poziom wody w XIX wieku, który wynosił 155 cm, odnotowano w 1863 roku.

Więcej:

Pomiary hydrometryczne IMGW

Odpływ w półroczu zimowym stanowi w Warszawie 54% odpływu rocznego, jest więc nieco wyższy niż odpływ letni. Wisła jest najbardziej zasobna w wodę w marcu, kwietniu i maju, a najuboższa we wrześniu. Ponadto Wisła na odcinku warszawskim charakteryzuje się dużą zmiennością przepływów dobowych.

Najwyższy od 1960 roku stan wody na Wiśle w Warszawie zanotowano na przełomie lipca i sierpnia 2001 roku. Wynosił on 706 cm. Fala powodziowa przeszła przez Warszawę na szczęście nie powodując większych szkód.

?Rzeczpospolita? w swoim Raporcie donosiła wówczas:

W Warszawie Wisła przekroczyła stan alarmowy już około 10 rano. Osiągnęła poziom 650 cm. Podnosiła się o 2 cm na godzinę. Zwierzęta z warszawskiego zoo przygotowano do ewakuacji

- Ogród znajduje się w miejscu, gdzie wały Wisły są najniższe, dlatego musimy być przygotowani na katastrofę - mówi zastępca dyrektora zoo Włodzimierz Konrad.

Na południowym krańcu Warszawy, w okolicy budowy mostu Siekierkowskiego, pracownicy podwyższali wczoraj wał ziemny. Rozkopano go podczas robót.

Na praskim brzegu Wisła pozalewała niżej położone budynki i instalacje. Pod wodą znalazły się m.in. baseny kąpielowe, harcerska stanica wodna, boiska sportowe.

Większość właścicieli ogródków piwnych nad Wisłą zawczasu przeniosła je nieco wyżej.

Najwyższy stan Wisła w stolicy miała osiągnąć w poniedziałek wieczorem około 22 (już po zamknięciu tego numeru gazety), z nadejściem fali kulminacyjnej. Przewiduje się, że woda może przekroczyć nawet 6 metrów 80 cm, czyli kilkadziesiąt centymetrów powyżej stanu alarmowego *.

Wielkość przepływu w Wiśle zależy od ilości wody zasilających rzekę i jej dopływy. W czasie przepływu wód średnich ? tj. w ciągu 234 dni w roku ? Wisła transportuje po dnie koryta ponad 300 tys. m3 piasku rzecznego formującego się w charakterystyczne formy korytowe oraz odsypy tworzące plaże.

Więcej:

http://powodz.info/downloads/ref_wwf.pdf

Średnia roczna temperatura wody w Wiśle wynosi ok. 9oC, a w okresie kwiecień - październik waha się w przedziale od 10 do nawet 30oC. W okresie zimowym temperatura oscyluje w granicach 0,9 ? 5oC (średnia w zimie wynosi 2,2oC).

Już od wczesnego Średniowiecza Wisła odgrywała rolę ważnego szlaku handlowego, którym spławiano sól, zboże, drewno oraz kamień budowlany. Później, bo na początku wieku XVIII, zdecydowano się wykorzystać sprzyjające obniżenie terenu w Kotlinie Warszawskiej u zbiegających się tu dopływów Wisły: Narwi, Bzury i Pilicy, które szybko zostały połączone kanaliami z systemem rzek sąsiednich. Warszawa stała się ważnym ośrodkiem handlowym miedzy Dnieprem a Odra. Prężny rozwój warszawskiej drogi wodnej zaowocował w II Polowie XIX wieku powstaniem z inicjatywy Andrzeja Zamoyskiego Przedsiębiorstwa Żeglugi Parowej na Wiśle. Statki parowe kursowały do Włocławka i Płocka od wiosny do jesieni. W 1871 roku Spółka Żeglugi Parowej została rozwiązana, a przedsiębiorstwo przejął M. Fajans. Obok niego powstało w Warszawie jeszcze kilka konkurencyjnych firm. W tym czasie rzeka nie była uregulowana, a prymitywne parostatki tylko na trasie do Płocka wyręczały nieistniejąca na tym odcinku kolej. Niestety, mimo świetnego położenia geograficznego Warszawy, Wisła szybko zaczęła odgrywać coraz mniejsza role. W II połowie XIX wieku w pobliżu mostu Kierbedzia funkcjonowała jedyna w mieście przystań pasażerską. Poza tym istniało jeszcze kilka skromnych portów towarowo-handlowych na Saskiej Kępie, Czerniakowie i Pradze, ale nie odgrywały one znaczącej roli w wymianie towarowej Warszawy. W 1902 roku zanotowano duży rozwój żeglugi turystycznej po Wiśle. W niedziele i święta co 10 minut kursowało po rzece 30 statków odpływających z centrum miasta na Bielany. W 1911 roku M. Fajans uruchomili 58-metrowy luksusowy statek pasażerski "Pan Tadeusz", który pierwotnie pływał do Płocka, a z czasem tylko w rejonie Warszawy, zabierając na pokład 400 pasażerów.

Jeszcze przed 1939 rokiem przystąpiono do budowy kanału żeglugowego, który miał połączyć Wisłę i Bug. Kanał o długości 19 km, łączący Wisłę z Zalewem Zegrzyńskim oddany został do użytku w połowie lat 50-tych. W 1951 roku u ujścia Kanału Żerańskiego do Wisły wybudowany został port o charakterze tranzytowo-przeładunkowym i śluza. Port i kanał były częścią koncepcji Warszawskiego Węzła Wodnego. Powierzchnia portu wynosiła 30 ha. Na jego terenie dzięki specjalnej śluzie komorowej, która znajdowała się przy wejściu do portu od strony Wisły oraz stopniowi wodnemu w Dębem, we wszystkich basenach był utrzymywany stały poziom wody od 2,6 do 3 m . Placówka specjalizowała się głównie w przeładunku piasku, żwiru oraz innych kruszyw dostarczanych droga wodna do zlokalizowanych tutaj Zakładów Prefabrykacji "Faelbet". Działalność przeładunkowa oraz całej infrastruktury portowej trwała zaledwie 26 lat i zakończyła się pod koniec 1989 roku.

Po II wojnie Światowej pod koniec lat czterdziestych w Warszawie uruchomiono ruch barek na trasie: Warszawa - Gdańsk - Warszawa i Warszawa - Puławy - Warszawa, a nieco później otwarto żeglugę pasażerską. Na trasie Warszawa - Płock - Gdańsk - Warszawa kursował popularny w tamtym czasie statek "Belgia".

W latach 1975-1977 następowało załamanie transportu wodnego w Warszawie. Ilość przewozów w tamtym okresie gwałtownie spadla z 35,4 do 23,1 tys. Również liczba osób korzystających z rejsów spacerowo-wycieczkowych statkami po Wiśle i Zalewie Zegrzyńskim zmniejszyła się z 121,3 do 100 tys. pasażerów. Nie powiódł się także "gierkowski" plan uregulowania Wisły w rejonie aglomeracji województwa stołecznego, który zakładał wszechstronne uregulowanie rzeki i budowę przystani, portów, uporządkowanie stosunków wodnych połączone z intensyfikacja wykorzystania rzeki do transportu wzorem Paryża i innych miast europejskich.

Z myślą o zagospodarowaniu Wisły pod koniec XIX wieku przystąpiono do budowy w odnodze rzeki Portu Czerniakowskiego, który ciągnął się wzdłuż ulicy Czerniakowskiej i Solec. W porcie mieściła się także Warszawska Stocznia Rzeczna. Port Czerniakowski służył również jako tzw. port zimowy. Natomiast jeszcze wcześniej, bo w 1951 roku powstały Warszawskie Stocznie Rzeczne przy ulicy Czerniakowskiej na bazie Warsztatów Stoczniowych Okręgowego Zarządu Wodnego. W latach 1951-1954 do W. S. Rz. należała również stocznia w Puławach. Na początku swojej działalności w latach 1951 - 1958 zakłady produkowały barki i przeprowadzały remonty kapitalne taboru pływającego po Wiśle. W latach 1958 - 1969 przystąpiono do budowy pchaczy, barek typu "Żubr", zbudowano wiele małych, śródlądowych statków pasażerskich przystosowanych do pływania po jeziorach. W 1969 roku w ramach deglomeracji zakłady zostały zlikwidowane.

Obecnie Żegluga Stołeczna, wcześniej istniejąca pod nazwą Żegluga Warszawska, posiada 6 statków na Wiśle. Służą one jako hotele, restauracje czy statki wycieczkowe.

Żegluga Stołeczna

Wisła Warszawska


* Program Ochrony przed Powodzią w Dorzeczu Górnej Wisły ? etap I, Kraków, lipiec 2007
* Rzeczpospolita, Raporty 31.07.2001m nr 177

Poprawiony: 19 października 2010
 
© Zabi