english


faniMani


Zagraniczni przybysze w Warszawie od XIV wieku do I Wojny Światowej - Wiek XVI i XVII
Spis treści
Zagraniczni przybysze w Warszawie od XIV wieku do I Wojny Światowej
Wiek XVI i XVII
Wiek XVII
Wiek XVIII
Wiek XIX
Wszystkie strony

Wiek XVI i XVII

Przeprowadzony w 1510 roku spis ludności przyniósł więcej informacji. Z zachowanych do dziś dokumentów wynika, że Warszawa liczyła wówczas 4700 mieszkańców. Znajdują się w nich wzmianki o szerokiej działalności Jerzego Fukiera pochodzącego z niemieckiej rodziny bankierów noszących nazwisko Fugger. Fukier był właścicielem dwóch kamienic, folwarku, roli, ogrodów i placów. W starych dokumentach pojawia się też nazwisko Orlemus. Do czasu wprowadzenia numeracji domów ? w 1784r. ? identyfikacji posesji i, placów dokonywano na podstawie opisów. Przykłady takich opisów można znaleźć w zachowanych rejestrach kontrybucji, podatków oraz w rewizjach gospód. Najczęściej posesja była oznaczana nazwiskiem właściciela np. ?kamienica jm.p. Orlemusa?. Kamienica nosząca nazwisko Orlemusa? do dziś znajduje się na Rynku Starego Miasta.

Pierwszym królem Polski mieszkającym w Warszawie był Zygmunt Stary (syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety, córki Albrechta Habsburga). Wraz ze swoją drugą małżonką Boną Sforza d'Aragona (Włoszką) wjechał uroczyście do miasta w 1526 roku. Za sprawą królowej Bony w Warszawie pojawiło się wielu cudzoziemców, w tym wielu Włochów. Bona wprowadziła nową kuchnię, przywiozła z Włoch wiele nieznanych dotąd jarzyn (stąd nazwa ?włoszczyzna?), owoców i przypraw. Zakładała ogrody warzywne i kwiatowe oraz parki. Na Wawelu założyła zwierzyniec. Sprowadziła architektów i inżynierów. Dzięki niej Warszawa i inne miasta królestwa zmieniły swój wygląd. Królowa zatrudniła także włoską orkiestrę, z niej powstała pierwsza stała kapela królewska. Zahamowała dzięki temu wieloletnie wpływy bizantyjsko-ruskie na kulturę polską i otworzyła ją na tradycję zachodniej Europy z poza obszaru wpływów germańskich.

Królowa kolekcjonowała dzieła sztuki, sprowadzała z Włoch świetne obrazy i antyki. Przywiozła przepiękne portiery na okna i rozpoczęła dzięki temu pierwszą w Polsce kolekcję arrasów. Nauczyła polską magnaterię jak być mecenasem sztuki. Objęła protekcją pisarzy, muzyków, trupy teatralne. Wiedziała jak skutecznie stosować różne instrumenty ekonomiczne, np. podatki, aby pobudzać rozwój gospodarki. Fundowała szpitale, wznosiła klasztory i kościoły. Mając świadomość jak ważna jest infrastruktura, budowała mosty, drogi i kanały.

Według hipotezy, którą ostatnio wysunęła profesor Teresa Zarębska, Belweder mógł być rezydencją królowej Bony, która w Ujazdowie (Jazdowie), otrzymanym wraz z Mazowszem jako oprawa jej wiana, założyła swój słynny ogród warzywny. Zdaje się to wiarygodne, gdyż podczas ostatniego remontu budynku odsłoniły się fragmenty muru wzniesionego z grubej gotyckiej cegły, sięgające swą wysokością poziomu pierwszego piętra. Taka cegła w XVI wieku była na Mazowszu powszechnie używana. Dotychczas sądzono, że rezydencja Bony znajdowała się na północnym krańcu wsi Ujazdów, w miejscu późniejszego pałacu królowej Anny Jagiellonki. Przeniesienie w 1593 roku przez Annę drewnianego kościoła, który mógł spełniać rolę kaplicy dworskiej, z zalewanego wodami Wisły Solca właśnie na południowy kraniec wsi, zdaje się potwierdzać domniemanie, że ustawiono go przy już istniejącym starym domu jej matki, zwłaszcza że po opuszczeniu Polski przez Bonę jej siedzibę przez pewien czas zamieszkiwała córka. Ona też opiekowała się jej ogrodem.

Osobą wielce zasłużoną dla Warszawy był Erazm Giotto mieszczanin z Zakroczymia podpisujący się ?Erasmus Cziotko, fabrikator ponlis Varszortensis?. Giotto to ród słynnych mistrzów z Florencji. Erazm osiadł w Zakroczymiu ze względu na swoją piękną wybrankę. W latach 1540 -1560 był dzierżawcą przewozu i cła na Wiśle, oraz szyperem trudniącym się transportem towarów do Gdańska. On też poddał myśl pobudowania na Wiśle w Warszawie pierwszego mostu palowego. Konstruktor pochodził z kraju przodującego w dziedzinie budowy mostów, dzieło wykonał na zlecenie króla Zygmunta Augusta. Dębowy most ? budowany w latach 1568 ? 1573 - miał 6 metrów szerokości, 15 filarów, 22 przęsła ? kosztował 100.000 czerwonych złotych. Przejazd mostem był bezpłatny. Był to wówczas najdłuższy most drewniany w Europie liczący ok. 500 m, który służył mieszkańcom i przyjezdnym przez okres 30 lat. Zawalił się pod naporem wiosennej kry. Ulica Mostowa, która do niego prowadziła istnieje w Warszawie do dnia dzisiejszego.

Za panowania następnych królów nie zanotowano znaczącego wzrostu liczby cudzoziemców w Warszawie. Dopiero król Zygmunt III Waza - syn Jana Wazy i Katarzyny Jagiellonki (siostrzeniec Anny Jagiellonki, która zabiegała o jego koronację) - przenosząc swoją rezydencję z Krakowa do Warszawy, sprowadził do niej także wielu obcokrajowców. Byli to początkowo wojskowi, kupcy, rzemieślnicy, z pochodzenia Niemcy, Włosi, Francuzi, Szkoci, Ormianie i Grecy. Wtedy też nastąpił znaczny rozkwit miasta. I wtedy, jak zawsze wraz z rozkwitem miasta, pojawili się w nim artyści, kupcy, architekci, a liczba napływających do Warszawy cudzoziemców znacząco wzrastała.

Po 1575 roku udział cudzoziemców w ogólnej liczbie mieszkańców Warszawy wzrósł z ok. 3% do 9%. Przyjeżdżali tutaj nie tylko wraz z dworem królewskim, ale także jako uchodźcy wojenni, czy ofiary religijnych prześladowań. Duża fala obcokrajowców napłynęła do Warszawy w okresie wojny 30-letniej.

XVI wiek to dla Warszawy czas wielkiego rozwoju architektury. Największą aktywnością w tej dziedzinie wykazali się włoscy architekci m.in. Giovanni Battista z Wenecji, który zbudował Barbakan i Giovanni Battista Quadro (Szwajcar). Budowane wtedy gotyckie kamienice pokrywane były białymi tynkami. Ratusz otrzymuje renesansowy hełm (ok.1580r.) i attykę. Zbudowana została dzwonnica przy kościele Bernardynów i zaczęła się rozbudowa Zamku Królewskiego.

W czasie panowania Zygmunta III Wazy przy budowie Zamku pracowało wielu królewskich architektów, m.in. Santi Gucci (Włoch), Giovanni Trevano (Holender) oraz Paweł di Corte - rzeźbiarz, a także malarze: Tomasz Dolabella i Pieter Claesz Soutman (Holender). Zaś wyróżniającym się spośród wielu innych, muzykiem i kompozytorem króla był Włoch Asprilio Pacelli.

W końcu XVI wieku w okolice ówczesnej Warszawy dotarli osadnicy holenderscy. Rozpierzchli się po Europie na skutek trwającej kilkadziesiąt lat wojny rozpoczętej w 1584 roku przez książąt d'Orange z ówczesnym władcą Holandii królem hiszpańskim Filipem II oraz związanych z nią prześladowań religijnych. Jednym z wielu miejsc ich osiedlenia był teren Saskiej Kępy, nazywaną w XVII wieku Kępą Holenderską lub Olenderską. Przybysze, z Niderlandów i Dolnych Niemiec - członkowie kościoła mennonickiego ? uciekli do Polski przed prześladowaniami religijnymi. Zajęli wówczas niezamieszkałe, podmokłe tereny porośnięte wikliną, osinami, wierzbami, a wcześniej również dębami stanowiące ogromny rezerwuar chrustu i gałęzi, wykorzystywany przez miasto do wznoszenia płotów, umacniania wałów oraz grobli chroniących brzegi wiślane. Chrustem i wikliną z kępy umacniano m.in. zbocze skarpy warszawskiej na Starym Mieście, a także ulice np. Krakowskie Przedmieście. Kępa to tradycyjna nazwa wyspy na rzece.



Poprawiony: 19 października 2010
 
© Zabi