english


faniMani


Zrównoważony rozwój miast - Zarządzanie zrównoważonym rozwojem miast
Spis treści
Zrównoważony rozwój miast
Miasto jako ekosystem
Fenomen urbanizacji
Planeta rozlewających się miast
Miasto z problemami czy problemy z miastem?
Czym oddychają miasta?
Zarządzanie zrównoważonym rozwojem miast
Wskaźniki, czyli rozwój pod kontrolą
W kierunku zrównoważonego rozwoju miast
Materiały źródłowe
Wszystkie strony

Zarządzanie zrównoważonym rozwojem miast

Sposób pojmowania tych idei zrównoważonego rozwoju podlegał i nadal podlega ewolucji, a próby jej zdefiniowania nie zawsze były udane. W Polsce termin ?ekorozwój? trafił do języka prawnego dzięki zapisowi art. 1 ustawy z 7 lipca 1994r. o zagospodarowaniu przestrzennym, w którym ekorozwój - a później zrównoważony rozwój - został przyjęty za podstawę wszelkich działań w sprawach przeznaczenia terenów i ich zasad zagospodarowania. W ten sposób usta-wodawca przyznał ekorozwojowi rolę nadrzędną, a procesowi planistycznemu rolę narzędzia wykorzystywanego do powstrzymywania i przeciwdziałania niekorzystnym zjawiskom prowadzącym do degradacji środowiska przyrodniczego i obniżenia jakości i warunków życia mieszkańców.

Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku wprowadziła w art. 5 ochronę środowiska opartą na zasadzie zrównoważonego rozwoju do zbioru podstawowych zadań państwa.

Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.

Realizacja tego zadania ciąży przede wszystkim na organach władzy publicznej, niezależnie od struktury politycznej. To zadanie stało się również obowiązkiem wszystkich podmiotów działających w państwie. W ten sposób ochrona środowiska kierująca się zasadą zrównoważonego rozwoju stała się jedną z najistotniejszych funkcji integrujących państwa. Ochrona środowiska, umieszczona wśród wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych Polaków, stała się obowiązkiem nie tylko władz publicznych, ale także wszystkich obywateli, a realizacja tego obowiązku poddana została kontroli społecznej.

Jednocześnie Konstytucja RP nawiązuje w innych artykułach do dokumentów rangi międzynarodowej.

Władze publiczne mają obowiązek ... zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska (art. 68).
Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom (art. 74).

Konstytucyjna zasada zrównoważonego rozwoju, traktowana jest jako zasada zbiorcza (zbiór zasad szczegółowych) i znajduje swoje zastosowanie przy wykonywaniu innych przepisów. Oznacza to, że interpretowanie regulacji w zakresie ochrony środowiska musi dokonywać się na tle postanowień odnoszących się do własności, wolności gospodarczej, polityki społecznej itp. i odwrotnie, co stwarza warunki godzenia różnych wartości i interesów przy podejmowaniu decyzji na wszystkich szczeblach władzy.

Definicja ?zrównoważonego rozwoju? znajduje się w art. 3 Prawa ochrony środowiska z 27 kwietnia 2001r.

Przez zrównoważony rozwój ? rozumie się taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawo-wych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń.

Rozwój zrównoważony oznacza więc:

  • zachowanie szansy dla przyszłych pokoleń na realizację ich aspiracji i potrzeb,
  • poszanowanie zasobów ze względu na ich ograniczoność,
  • harmonizowanie ekologicznych, społecznych i ekonomicznych celów rozwoju,
  • długookresowe podejście do analizowania, planowania i wprowadzanie w życie celów rozwoju.

Zrównoważony rozwój ? rozumiany jako strategia rozwoju, rozpisany został na długookresowe cele, które państwa Unii Europejskiej przyjęły w maju 2001r. w Strategii na rzecz trwałego, zrównoważonego rozwoju ? znanej jako Strategia z Göteborga. Cele strategiczne z Göteborga to: ograniczenie zmian klimatycznych i wzrost znaczenia energii pozyskiwanej ze źródeł odnawialnych, wzrost bezpieczeństwa zdrowotnego, usprawnienie systemu transportowego przy odpowiedzialnym gospodarowaniu przestrzenią oraz zasobami naturalnymi.

W 2004r. Komisja Europejska przygotowała inny ważny dokument pod nazwą ? W stronę strategii tematyczna dla środowiska miejskiego?. W dokumencie wskazano cztery priorytetowe kierunki działań, które rozwinięto później w samej strategii.

Większość definicji traktuje zrównoważony rozwój jako sposób realizacji pewnego celu lub wielu celów. Jednak generalnym kierunkiem tego procesu jest: ?. osiągnięcie lepszego zaspokajania fizycznych i psychicznych potrzeb człowieka poprzez odpowiedzialne jego relacje ze środowiskiem przyrodniczym.

Utrzymanie ekologicznych funkcji środowiska, czyli utrzymanie kapitału naturalnego lub stałości zasobów, odgrywa istotną rolę w realizacji społecznych celów nadrzędnych zrównoważonego rozwoju. W praktyce programowania takie ujęcie jest stosowane w podziale celów strategicznych na nadrzędne, główne (bezpośrednie) i szczegółowe.

Możliwość budowania wskaźników, pozwalających zmierzyć realizację poszczególnych celów zrównoważonego rozwoju wynika zatem wprost z wymierności celów i stopnia ich agregacji.

Proces zrównoważonego rozwoju (ZR) opiera się na wielu zasadach ? zbiorach zasad. Służą one nie tylko do przeprowadzania oceny czy deklarowane cele strategiczne oraz wynikające z nich działania są realizowane zgodnie z istotą zrównoważonego rozwoju, ale są także podstawą monitorowania poszczególnych etapów planowania i realizacji tej koncepcji.

Zasady są więc jedną z form definiowania zrównoważonego rozwoju i podstawą tworzenia wskaźnikowego systemu monitorowania rozwoju. Szczególne znaczenie mają tu zbiory zasad przyjęte w:

  • Światowej Karcie Przyrody ? 5 zasad
  • Deklaracji z Rio ? 27 zasad
  • Unii Europejskiej ? 7 zasad głównych
  • Polityce Ekologicznej Państwa (2003-2006) ? 12 zasad
  • Europejska Sieć Miast Zrównoważonego Rozwoju ? 6 zasad
  • Karcie Biznesu ? 16 zasad
  • Global Compact ? 9 zasad
  • Warszawa ? 7 zasad.

W zbiorze proponowanych zasad wyróżnić należy dwie, o charakterze podstawowym, nazywane filarami zrów-noważonego rozwoju:

  • Zasadę równego dostępu do środowiska, w tym sprawiedliwości międzypokoleniowej,
  • Zasadę wydolności (chłonności) środowiska, czyli nie przekraczania granic odporności środowiska.
  • Spośród zasad o charakterze wytycznych, zawartych w przepisach i stosowanych procedurach, wyróżnić należy:
  • Zasadę prewencji i przezorności ? unikania wytwarzania zanieczyszczeń i przewidywania skutków podejmowanych działań dla środowiska,
  • Zasadę ekonomizacji (efektywności ekonomicznej) ? osiąganie celów ekologicznych najmniejszym kosztem społecznym przy wykorzystaniu instrumentów rynkowych,
  • Zasada sprawcy ? zanieczyszczający płaci / użytkownik płaci,
  • Zasadę partnerstwa i uspołecznienia ? wzmocnienie roli społeczności lokalnych w rozwiązywaniu problemów ochrony środowiska przez tworzenie instytucjonalnych i prawnych warunków udziału obywateli (grup i organizacji społecznych) w całym procesie ochrony środowiska (dostęp do informacji, udział w kontroli w zakresie ochrony środowiska),
  • Zasadę równorzędności i integralności polityk ? ekologicznej, społecznej, gospodarczej i przestrzennej,
  • Zasada stosowania wymogów ochrony środowiska w działalności planistycznej, czyli niepogarszania przy-rodniczych i społecznych wyznaczników jakości życia oraz wzmocnienie roli planowania przestrzennego w gospodarowaniu zasobami i ochronie środowiska,
  • Zasada współdziałania i pomocniczości ? współpracy instytucjonalnej i społecznej na wszystkich poziomach w rozwiązywaniu problemów ochrony środowiska.

Zrównoważony rozwój nie wymaga rezygnacji z procesów produkcji i konsumpcji. Wymaga jedynie przestrzegania przy ich realizacji podstawowych zasad ZR.

Cechy, cele i zasady ZR opisują ten proces dla potrzeb planowania strategicznego. Istotnym i niezwykle przydatnym jest tu pojęcie ?ładu?. Dotychczasowe doświadczenia w zarządzaniu procesami rozwojowymi dowodzą, że zrównowa-żony rozwój polega na integrowaniu pięciu ładów: ładu środowiskowego i przestrzennego, ładu społecznego, ładu ekonomicznego i ładu instytucjonalno-politycznego, ponieważ stanowią one podstawowe sfery rozwoju. Współzależność między tymi sferami oznacza, że ?ład zintegrowany? musi być kształtowany z uwzględnieniem obiektywnych praw rozwoju społecznego, ekonomicznego i zagospodarowania przestrzennego oraz naturalnych praw ładu ekologicznego. W tym ujęciu podstawowym zadaniem służącym równoważeniu rozwoju jest integracja wszystkich ładów.



Poprawiony: 19 października 2010
 
© Zabi