english


faniMani


Agenda 21 - więcej informacji
Spis treści
Agenda 21 - więcej informacji
Agenda 21 ? globalny program działań
Agenda 21 w Polsce ? lokalny program zrównoważonego rozwoju
Agenda 21 w Warszawie
Stowarzyszenie Pierwsza Warszawska Agenda 21
Wszystkie strony

Co to jest AGENDA 21?

Trochę historii

W latach 70. XX wieku coraz bardziej zdawano sobie sprawę, że nieracjonalne korzystanie z zasobów środowiska przyrodniczego, traktowanie ich jak nieograniczonych dóbr stanie się barierą rozwoju gospodarczego i społecznego ludzkości, przyczyni się do nierównej rywalizacji o dostęp do surowców, Coraz powszechniejsza stała się potrzeba zwrotu w stosunku człowieka do przyrody.

Już w latach sześćdziesiątych stało się jasne, że konserwatorskie podejście do ochrony przyrody jest nieskuteczne. Rysująca się nowa koncepcja, dyskutowana przez autorytety naukowe, polityków i działaczy społecznych, traktowała środowisko przyrodnicze jako jeden organizm, brała pod uwagę wszystkie aspekty związane z procesami i zmianami, jakie w nim zachodzą, a przede wszystkim rolę człowieka w tych przemianach.

Pierwszym dokumentem w skali światowej, który dał początek dyskusji na temat odpowiedzialności człowieka za stan środowiska, był ? ogłoszony w 1969 roku ? raport U?Thanta, ówczesnego sekretarza generalnego ONZ. Po raz pierwszy organizacja o światowym autorytecie, opierająca się na badaniach i ekspertyzach naukowych, ogłosiła alarm dla Ziemi. Po raz pierwszy rolę niewzruszonego oskarżyciela powierzono danym statystycznym, bezdusznym liczbom, które dały świadectwo ludzkiej beztrosce, zachłanności i krótkowzroczności w korzystaniu z zasobów przyrody.

Raport odbił się szerokim echem i dał początek światowej dyskusji na temat rozrzutności człowieka i życia obecnych pokoleń na koszt swoich dzieci i wnuków. Dokument z całą bezwzględnością ujawniał mechanizmy rządzące światową gospodarką, niszczące ?źródła życia? na naszej planecie. Ilustracją raportu były przerażające przykłady zniszczeń jakich dokonali ludzie w swoich dążeniach do osiągnięcia zysku za wszelką cenę. Katastroficzna wizja świata dążącego do samozagłady osiągnęła zamierzony cel: pobudziła ludzką wyobraźnię, uświadomiła przyczyny i skutki wielu zjawisk i przeraziła.

Ale przełomową datą, określającą zwrot w stosunku człowieka do przyrody, był rok 1968. Oznaczała ona nie tylko koniec gwałtownego rozwoju gospodarczego, ale także odejście od panujących standardów kulturowych i konsumpcyjnych. Zaczęły tworzyć się i rozwijać ruchy społeczne stające w obronie wartości i jakości środowiska ? tak istotnych dla jakości życia ludzi. Aktywność różnych grup, organizacji i inicjatyw społecznych koncentrowała się na problemach ekologicznych, społecznych i ekonomicznych, ujawniając związki między nimi. Jedną z takich niezależnych inicjatyw o charakterze eksperckim był powołany w 1968 roku Klub Rzymski.

W 1972 roku z inicjatywy Klubu Rzymskiego powstał pierwszy raport-manifest noszący tytuł ?Granice wzrostu?. Dokument stał się symbolem przełomu w metodach diagnozowania, w podejściu do filozofii wzrostu. Był też pionierską próbą w prognozowania wielu zjawisk i problemów ogólnoświatowych. Zapoczątkował prawdziwy przewrót w podejściu do zjawisk globalnych. Twórcą raportu ? legendarny dziś Dennis Meadows ? zakwestionował przyjmowany dotąd pogląd, że nic nie ogranicza rodzaju ludzkiego w ekspansjim a rozwój nauki i techniki zdolny jest pokonać bariery jaki tworzy środowisko. Zespół kierowany przez Medowska dokonał analizy wzajemnych relacji między zjawiskami demograficznymi, produkcją i zmianami w środowisku przyrodniczym. Zaprezentował diagnozę i prognozę ? wizję świata, w którym utrzymywałyby się istniejące tendencje i zachodzące między nimi interakcje. Jednocześnie wykazał, że kontynuacja tych procesów doprowadzi do wyczerpania nieodtwarzalnych zasobów (surowców mineralnych, wody, powietrza i gleby, żywych organizmów), a w konsekwencji do zagłady rodzaju ludzkiego.

Więcej:

http://www.klub-rzymski.org.pl/

http://www.polityka.pl/polityka/index.jsp?place=Lead30&news_cat_id=1510&news_id=218780&layout=18&page=text

W ślad za raportem Meadowsa, globalne zagrożenia stały się przedmiotem dyskusji międzynarodowego forum polityków, ekspertów i działaczy społecznych, którzy spotkali się w 1972 roku w Sztokholmie na konferencji Narodów Zjednoczonych do spraw Środowiska Człowieka. I choć trendy prezentowane w ?Granicach wzrostu? nie zostały odwrócone: nadal następowały niekorzystne zmiany klimatyczne, powiększała się dziura ozonowa, coraz większe obszary Afryki przeistaczały się w pustynię, drastycznie zmniejszała się powierzchnia lasów tropikalnych, rosła liczba ludzi dotkniętych głodem, choroby dziesiątkowały całe społeczności, a z drugiej strony rosła wydajność i produkcja w rolnictwie, rosło zapotrzebowanie na energię i kurczyły się zasoby surowców energetycznych, kwaśne deszcze prowadziły do zagłady lasów europejskich, to jednak coraz powszechniej rozumiano potrzebę wprowadzenia w życie ?nowego rodzaju odpowiedzialności?. Komisja znalazła swoją siedzibę w Nairobi, stolicy Kenii. Tam powstało również niezależne centrum powołane przez organizacje pozarządowe.

Po konferencji sztokholmskiej zaczęły powstawać regionalne i krajowe polityki i programy dotyczące ochrony środowiska. Ich realizacją kierowały nowe urzędy i ministerstwa. Podejmowały one prace nad nowymi regulacjami prawnymi, nad nowymi technologiami i rozwiązaniami służącymi ochronie środowiska. W ciągu kilku lat odnotowano znaczną poprawę jakości środowiska i postęp we wdrażaniu nowych ? bardziej czystych ? technologii. Wprowadzona powszechna zasad ?zanieczyszczający płaci? zmobilizowała duże koncerny produkcyjne i ośrodki naukowe do poszukiwania rozwiązań przyjaznych dla środowiska. Truciciele nie wytrzymywali nakładanych na nich kar i musieli zmienić technologie na bardziej czyste.

Ochrona środowiska, widziana w różnych aspektach - instytucjonalnym, społecznym, gospodarczym, przestrzennym, ekologicznym ? nabrała wymiaru politycznego. Pojawiły się konflikty interesów, którego stronami była bogata Północ i biedne Południe. Upadło wiele mitów, m.in. o tym, że korzyści jakie daje rozwój gospodarczy płyną od bogatych do biednych. Podział bogactwa, którego ważnym składnikiem są zasoby środowiska przyrodniczego, podporządkowany został interesom elit politycznych i finansowych. Zdaniem wielu fachowców postęp naukowy i techniczny w państwach uprzemysłowionych prowadzi do zwiększenia się dysproporcji ekonomicznych między krajami bogatymi a biednymi. Udzielane biednym krajom pożyczki doprowadziły do zaciskania się pętli zadłużenia na gospodarce wielu krajów afrykańskich i południowoamerykańskich, a tym samym do całkowitego zahamowania procesów rozwoju.

Zdano sobie sprawę, że tylko wspólny wysiłek w skali międzynarodowej i stała współpraca wielu państw i wielu autorytetów może przynieść pożądane rezultaty, gdyż wysiłek pojedynczego kraju pozostałby niezauważony. Jednak dla skutecznego działania rządów i gremiów międzynarodowych istotną barierę stanowi ich ociężałość i zbiurokratyzowane procedury, które opóźniają powszechne wprowadzanie rozwiązań służących ochronie środowiska i poprawie jakości życia. Aby usprawnić i ukierunkować wysiłki organizacji międzynarodowych i władz państwowych ONZ powołało w 1983 roku specjalną, niezależną Światową Komisję do spraw Środowiska i Rozwoju (WCED). Na jej czele stanęła ówczesna premier Norwegii, Gro Harlem Brundtland. Komisja stała na stanowisku, że kwestie środowiska przyrodniczego należy rozpatrywać w powiązaniu z problemami demograficznymi, zjawiskiem ubóstwa, procesami rozwoju gospodarczego, ponieważ są one jednocześnie przyczyną i skutkiem zmian środowiskowych w skali globalnej. Efektem prac Komisji był raport ?Nasza wspólna przyszłość?, nazywany od nazwiska przewodniczącej raportem Brundtland. Dokument nie prezentuje katastroficznej wizji świata, lecz stara się przeanalizować tendencje wynikające z kurczenia się zasobów światowych i kierunków rozwoju gospodarki światowej. Podsumowaniem raportu są propozycje rozwiązań opartych na współpracy międzynarodowej. Dzięki raportowi termin ?rozwój zrównoważony? lub ?trwały rozwój? (sustainable development) trafił na stałe do języka międzynarodowego.

Raport Brundtland został przyjęty na 42 sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w 1987 roku. Jego część diagnostyczna nie budziła wątpliwości, natomiast kontrowersyjne okazały się fragmenty dotyczące dalszych kierunków rozwoju. Raport zalecał kontynuację rozwoju na dotychczasowym poziomie, co miałoby zapewnić uzyskanie środków na walkę z biedą i degradacją środowiska. Autorom zarzucano, że opierali się na błędnych, niemiarodajnych wskaźnikach określających wzrost gospodarczy, a zakładany dalszy wzrost osiągany byłby ? tak jak dotychczas ? kosztem środowiska, gdyż bogaci stanowiący 20% ogółu ludności, zużywaliby 80% światowych zasobów surowcowych. Postęp i rozwój dzielony byłby według bogactwa: wzrost gospodarczy dla bogatych, a kryzys ekologiczny dla biednych.

Odzewem na raport Brundtland były ?Raporty o stanie świata (1985 ? 1988)? przygotowane przez zespół wybitnych fachowców pod kierunkiem Lestera R. Browna w Worldwatch Institute. Autorzy raportu zerwali z dotychczasowym podejściem podporządkowanym priorytetom ideologicznym, lokalnym, narodowym, państwowym czy ustrojowym. Zaproponowali całościowe, humanistyczne spojrzenie na przyszłość świata wysuwając wnioski z wydarzeń i procesów zachodzących w różnych częściach świata. Zrozumienie zachodzących procesów i ich uwarunkowań oraz nowych tendencji rozwojowych wymagało od autorów i czytelników zerwania z myśleniem wycinkowym i partykularnym. Autorzy posiłkowali się wieloma wskaźnikami opisującymi m.in. stan Ziemi, skutki występowania kwaśnych deszczów oraz wydajność w rolnictwie. Korzystali również z bogatej bazy danych statystycznych.

Raporty Wordwatch Institute ukazują się regularnie. Tłumaczone na język polski wydawane były m.in. przez Wydawnictwo Ekonomiczne, Książkę i Wiedzę.

ross

Więcej:

http://www.ziemia.org/raport/

http://www.psz.pl/content/view/792/

W 1989 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało za niezbędne zwołanie Konferencji ?Środowisko i Rozwój?. Datę konferencji wyznaczono na 1992 rok, a na jej miejsce wybrano Rio de Janeiro. Ze względu na rangę i wymiar omawianych na niej problemów oraz międzynarodowe znaczenie przyjmowanych dokumentów uznano, że w konferencji powinny wziąć udział głowy państw stowarzyszonych w ONZ lub szefowie rządów. Sekretariat konferencji mieszczący się w Genewie, przygotowywał dokumenty programowe w kilku etapach i na kilku poziomach. W latach 1990 ? 1992 odbyło się kilkanaście konferencji i seminariów poświęconych poszczególnym tematom i problemom (rolnictwo, przemysł, klimat?). Oficjalne projekty dokumentów tworzone przez Komitet Przygotowawczy konsultowane były z organizacjami pozarządowymi podczas niezależnych spotkań i konferencji tematycznych i regionalnych. W czasie tych spotkań powstawał alternatywny do oficjalnego dokument programowy ? Agenda Ya Wananchi, zawierający światowy raport ruchów ekologicznych i plan działań obywatelskich na rzecz zrównoważonego rozwoju. (linki do stron na ten temat)



Poprawiony: 19 października 2010
 
© Zabi